․Ի՞նչ է ցույց տալիս ածականը։

Ածականը ցույց է տալիս գոյականի կամ բայի ինչպիսի լինելը։

2․Ինչպիսի՞ հարցերի է այն պատասխանում։

Ածականը պատասխանում է ինչպիսի՞,որպեսզի՞ հարցերին։

3․Որակական և հարաբերական ածականներ,դրանց տարբերակիչ հատկանիշները։

Որակականը ցույց է տալիս ախականի ուղիղ ձևը(գեղեցիկ, բարի,չար,կարմիր), իսկ հարաբերականը համեմատում է գոյականների իրարից մեծ լինելը։

Օրինակ՝ Երևանը ավելի մեծ քաղաք է, քան Գյումրին։

4․Ածականի ձևաբանական արժեքը։

Ածականները կարող են նաև գոյականաբար գործածվել և հոլովվել։ Դա ածականի ձևաբանական արժեքն է։

Օրինակ՝ գեղեցիկ-գեղեցիկի, չար-չարի։

5․»Ածական» բառի բառակազմական արժեքը ,դրանից բխող նրա գործածությունը։

Ածական բառը բաղկացած է ածել բառից, որը նշանակում է ավելացնել,լցնել գոյականը։ Այսինքն՝ ածականը լրացնում է գոյականին։

Օրինակ՝ գեղեցիկ աղջիկ, ուրախ տղա։

Առաջադրանքներ 162,164-րդ 7-րդ դասարանի քերականության գրքից։

162. Տեքստում ավելացրու՛ տրված ածականները:  Տրված և ստացված տեքստերը համեմատի՛ր:

Ա. Սարսափելի, բազմաթիվ, անհրապույր, իսկական, բազմազան, սարսափազդու, փոքրիկ, սուր:

Սարսափելի թմբկահար ձկան արձակած որոտը հավանաբար վախեցնում է նրա սարսափազդու թշնամիներին: Անհրապույր դոդոշաձուկն էլ բոցմանի սուր սուլիչի ձայն է հանում կարծես թե զուգավորման շրջանում:

Մյուս փոքրիկ ձկների արձակած բազմաթիվ ձայների իսկական նշանակության մասին քիչ բան է հայտնի: Իհարկե, կան բազմազան ձկներ էլ, որոնք իսկապես համր են:

Ածականների տեղադրելուց հետո ստացված տեքստում ձկներին և իրենց պատմության մասին վկայող արձանագրությունը բնութագրվում է, խոսվում և ներկայացվում է իրենց տեսքի, ձայնի մասին։

Բ. Լայն, հետաքրքիր, ծանծաղ, զանազան, հնագույն, ամենատաք, ծովային, անվնաս, գեղեցիկ, մեծ, չքնաղ:

Անվնաս և հետաքրքիր լամանտինը մի կենդանի է, որը հավանաբար նախատիպ է եղել հնագույն լեգենդների չքնաղ և գեղեցիկ ջրահարսերի համար: Այս կենդանու առջևի զանազան վերջավորությունները հետաճել են, իսկ մեծ մարմինը հենվում է լայն պոչի վրա: Նա բնակվում է ծանծաղ ծովափնյա ջրերում և սնվում է բացարձակապես ծովային բուսական սննդով: Ապրելու համար նա ընտրել է ամենատաք տեղը, նրան կարելի հանդիպել հասարակածի երկու կողմերում:

Տեքստերը համեմատելիս նկատում ենք, որ ածականների ավելացնելուց հետո նույն տեքստը նոր գույներ է ստանում, գոյականները բնութագրվում են և այդպես ավելի պատկերավոր է դառնում ընթերցածը։

164. Տեքստի ածականներն ըստ անհրաժեշտության դարձրո՛ւ բաղդատական կամ գերադրական աստիճանի (օգտվի՛ր ավելի առավել, պակաս,նվազ, ամենից բառերից ու ամենա-, (ա) գույն մասնիկներից):

Գիտությանը հայտնի շնաձկների 250 տեսակներից ամենախոշորը կետաշնաձուկն է, որը կարող է մինչև 15 մ երկարություն ունենալ: Սպիտակ վիթխարի շնաձուկը ավելի փոքր է,քան կետաշնաձուկը, կարող է ունենալ մինչև 11 մ երկարություն: Բայց դրա փոխարեն նա ավելի սարսափելի է: Երրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ շնաձկերի դեմ պայքարի արդյունավետ միջոցներ բացահայտելու համար քիմիական ավելի քան 70 միացություն փորձարկվեց: Ամենաարդյունավետը քացախաթթվային  պղինձ պարունակող միացությունն էր. դրանով թունավորված շնաձուկն էլ չի հետաքրքրվում կերով: Բայց ատլանտյան շնաձկների վրա փոձարկված միջոցները ավելի արդյունավետ եղան խաղաղօվկիանոսյան տեսակների դեմ օգտագործելիս (շնաձկների մի քանի տեսակների վրա դրանք ընդհանրապես ոչ մի ազդեցություն չունեցան):

1․Ընդգծե՛ք ածականները և նշե՛ք տեսակը։

Համբարձման գիշեր, էն դյութիչ գիշեր,
Կա հըրաշալի, երջանիկ վայրկյան.
Բացվում են ոսկի երկընքի դըռներ,
Ներքև պապանձում, լըռում ամեն բան,
ՈՒ աստվածային անհաս խորհըրդով
Լըցվում բովանդակ նըրա սուրբ գըթով:
Էն վեհ վայրկենին չըքնաղ գիշերի`
Երկընքի անհու՜ն, հեռու խորքերից,
Անմուրազ մեռած սիրահարների
Աստղերը թըռած իրար են գալիս,
Գալի՜ս` կարոտով մի հեղ համբուրվում
Աշխարհքից հեռու ՜ , լազուր կամարում:

Որակական-Դյութիչ,հրաշալի,երջանիկ,անհաս,սուրբ,վեհ,չըքնաղ,լազուր,աստվածային,անհուն

Հարաբերական-անմուրազ

2․Կապակցության իմաստն արտահայտե՛ք մեկ ածական անվամբ․

1․ճահիճներով պատված-ճահճապատ 2․մանրէներ ծնող-մանրէածին 3․մորը սիրող-մայրասեր 4․մարդկանց ատող-մարդատյաց 5․մաքուր գրած-մաքրագրած 6․միայնակ կյանք վարող-մենակյաց 7․մեգով պատված-մեգապատ 8․միշտ փթթած-մշտափթիթ 9․թախծոտ դեմքով-թախծադեմ 10․միրգ տվող-մրգատու 11․նոր տնկած-նորատունկ 12․նվեր տվող-նվիրատու 13․նուրբ հնչող-նրբահունչ 14․շահույթ բերող-շահութաբեր 15․շեկ վարսերով-շիկահեր 16․շատ շնորհներ ունեցող-շնորհաշատ17․ինչքից զուրկ-ինչքազուրկ 18․ոսկուց ձուլված-ոսկեձույլ 19․ուշքը կորցրած-ուշաթափված 20․ջուր տանող-ջրատար

3․Յուրաքանչյուր շարքում ընդգծե՛ք որակական 5 ածական․

ա․ մայրենի, բազմաքանակ, կիրակնօրյա, գիշերային, բարձրակարգ, ջղային, խուճուճ, գեղագրական, քարակոփ, թմբլիկ

բ․ ոսկեհյուս, մեծաթիվ, հարմար, հնգամյա, առավոտյան, թթվաշ, բազմաշերտ, նկարչական, սակավակեր, ենթամաշկային

գ․ տտիպ, կավաշեն, անկարգ, մագաղաթյա, հովվական, ցանցառ, երևանյան, հողե, թարմ, սարսափելի

4․ Յուրաքանչյուր շարքում ընդգծե՛ք հարաբերական 5 ածական․

ա․ առաջնակարգ, պղնձակոփ, առևտրային, փոքրաթիվ, սառցեղեն, խառնակ, պարզկա, արտաժամյա, գրավոր, խելացի

բ․ տաղտկալի, պողպատակուռ, փխրուն, հաճախադեպ, կերային, վիրավորական, օտարերկրյա, մտավոր, ոճական, դժգոհ

գ․ թվականական, ահռելի, կավաշեն, ձախափնյա, խաղաղ, թավշե, գունային, ծանծաղ, թթվաշ, անհարթ

5․ Յուրաքանչյուր շարքում ընդգծե՛ք գերադրական աստիճանի 3 ածական․

ա․ խստագույն, շագանակագույն, վատթարագույն, վիթխարագույն, կպրագույն, միագույն

բ․ մանուշակագույն, արջնագույն, հիմարագույն, դժվարագույն, չարագույն, բոցագույն

գ․ արնագույն, գերագույն, բարձրագույն, պողպատագույն, ծայրագույն, մաշկագույն

դ․ հզորագույն, ածխագույն, յուղագույն, նորագույն, խոշորագույն, նռնագույն

ե․ մերձավորագույն, ցորնագույն, ստորագույն, կարևորագույն, ելակագույն, մշուշագույն

զ․ ամպագույն, ավշագույն, քաղցրագույն, փոքրագույն, կավագույն, կրտսերագույն

է․ ամենազգաց, ամենակոշտ, ամենասուր, ամենակործան, ամենիմաց, ամենաքիչ

ը․ ամենանուրբ, ամենափրկիչ, ամենատենչ, ամենաստեղծ, ամենաճկուն, ամենանվաստ

թ․ ամենանվաճ, ամենաթթու, ամենասփյուռ, ամենասեր, ամենաթեժ, ամենափափուկ

ժ․ ամենաթույլ, ամենանվեր, ամենակոշտ, ամենանկատ, ամենապաղ, ամենաշնորհ

Լրացուցիչ կրթության համար/ տանը/

Հոլովել գեղեցիկ, մեծ, խելոք, բարի, պարծենկոտ ածականները և նրանց հոլովված ձևերից յուրաքանչյուր երեք ձևով կազմել նախադասություններ․կարող եք գործածել նաև հոգնակի թվով։

Գեղեցիկ-գեղեցիկ,գեղեցիկի,գեղեցիկին,գեղեցիկով,գեղեցիկ,գեղեցիկում,գեղեցիկից

Գեղեցիկ աղջիկը զբոսնում էր այգում։

Միշտ պետք է գեղեցիկով հիանալ։

Գեղեցիկից է պետք սովորել։

Մեծ-մեծը,մեծի,մեծին,մեծով,մեծից,մեծ

Նա շատ մեծ ու վիթխար է։

Մեծին պետք է լսել։

Մենք մեծերից ծատ սովորելու բաներ ունենք։

Խելոք-խելոքը,խելոքի,խելոքին,խելոքով,խելոքից,խելոքին

Խելոքի հետ շփվելով շատ բան կսովորես։

Խելոքներին մեշտ պետք է մեր կողքին պահել։

Խելոքից մեծ ակնկալիքներ ունեցի՛ր։

Բարի-բարի,բարու,բարիին,բարիով,բարի,բարուց

Բարու հետ շփվելով բարություն կսովորես։

Բարիով միշտ պետք է հպարտանալ։

Բարին կփրկի աշխարհը։

Պարծենկոտ-պարծենկոտը,պարծենկոտի,պարծենկոտին,պարծենկոտով,պարծենկոտից,պարծենկոտ

Պարծենկոտ տղան չէր շփվում ոչ մեկի հետ, և շուտով ամբողջովին մենակ մնաց։

Պարծենկոտի կյանքում ընկերների պակասը միշտ զգալի է։

Բոլորը միաբերան ասում էին․ <<Պարծենկոտից պետք է հեռու մնալ>>

Թեմա՝ Լրիվ քառակուսու առանձնացումը:

Լրիվ քառակուսու առանձնացման մեթոդը հիմնված է հետևյալ բանաձևերի վրա: 

a²+2ab+b²=(a+b)²     a²−2ab+b²=(a−b)²

Լրիվ քառակուսու առանձնացումը նույնական ձևափոխություն է, որի արդյունքում տրված եռանդամը ներկայացվում է գումարի կամ տարբերության (a±b)² քառակուսու և որևէ թվային կամ տառային արտահայտության տեսքով: 

Դիտարկենք օրինակներ:

Օրինակ 1  x ²+ 14x + 45  բազմանդամից առանձնացնել լրիվ քառակուսի.

Լուծում.

Բազմանդամից առանձնացնենք լրիվ քառակուսի: Կիրառենք գումարի քառակուսու բանաձևը: Պետք է ստանալ՝ x²+14x+49 եռանդամը, ուստի տրված x²+ 14x + 45 եռանդամին գումարենք և հանենք 4 թիվը՝

x²+ 14x + 45=x²+ 14x + 45+4−4=(x²+ 14x + 49)−4=(x+7)²−4

Այսպիսով, տրված բազմանդամից առանձնացվեց (x+7)² լրիվ քառակուսին:

Օրինակ 2   x² − 6x − 7   բազմանդամից առանձնացնել լրիվ քառակուսի.

Լուծում.

Բազմանդամից առանձնացնենք լրիվ քառակուսի: Կիրառենք տարբերության քառակուսու բանաձևը: Պետք է ստանալ՝ x²−6x+9 եռանդամը:

Արտագրենք x² − 6x արտահայտությունը՝ x²−6x =x²−2⋅x⋅3 տեսքով: Ստացված արտահայտության մեջ առաջին գումարելին x-ի քառակուսին է, իսկ երկրորդը՝ x-ի և 3-ի արտադրյալի կրկնապատիկը: 

Որպեսզի ստացվի լրիվ քառակուսի, պետք է գումարել (և հանել) 32: Ստանում ենք՝

x²−6x−7=x²−2⋅x⋅3+32−32−7= (x²−2⋅x⋅3+32) −32−7==(x−3)²−9−7=(x−3)²−16:

ՕՐԻՆԱԿ 3  x ² + 10x + 7 արտահայտությունից առանձնացնենք լրիվ քառակուսի։
ԼՈՒԾՈՒՄ։
x ² + 10x + 7 = x ² + 2 ⋅ x ⋅ 5 + 7 = (x ² + 2 ⋅ x ⋅ 5 + 52) − 52 + 7 = (x + 5)² − 18

Նույն կերպ լրիվ քառակուսի առանձնացվում է տարբերության քառակուսու բանաձևի օգտագործմամբ:
ՕՐԻՆԱԿ 4   24x ² − 28x − 1 բազմանդամից առանձնացնենք լրիվ քառակուսի։
ԼՈՒԾՈՒՄ։
4x ² − 28x − 1 = (2x)² − 2 ⋅ 2x ⋅ 7 − 1 = ((2x)² − 2 ⋅ 2x ⋅ 7 + 72) −
72 − 1 = (2x − 7)² − 50:
Լրիվ քառակուսի անջատելու միջոցով հնարավոր է գնահատել արտահայտության արժեքը

ՕՐԻՆԱԿ 5
Ապացուցենք, որ x-ի ցանկացած արժեքի դեպքում x ² − 7x + 20 արտահայտության
արժեքը մեծ է 7-ից։
ԼՈՒԾՈՒՄ։ x ² − 7x + 20 արտահայտությունից առանձնացնենք լրիվ քառակուսի.
x ² − 7x + 20 = x ² − 2 ⋅ x ⋅ 3.5 + 3.52 − 3.52 + 20 = (x − 3.5)² + 7.75:
Նկատենք, որ (x − 3.5)² արտահայտության արժեքը չի կարող լինել բացասական,
քանի որ x-ի ցանկացած արժեք տեղադրելու դեպքում ստացվելու է որևէ թվի
քառակուսի, որը բացասական լինել չի կարող։ Այսպիսով.
(x − 3.5)² + 7.75 ≥ 7.75 > 7:
Ավելին՝ կարող ենք եզրակացնել, որ x ² − 7x + 20 արտահայտության նվազագույն
արժեքը 7.75-ն է, որն արտահայտությունն ընդունում է, երբ x = 3.5: Իսկապես, x-ի
այդ արժեքի դեպքում (x − 3.5)² ընդունում է իր փոքրագույն արժեքը՝ 0։

Հարցեր և առաջադրանքներ:

1. Արտահայտությունը ներկայացնել ցուցիչով աստիճանի տեսքով.

2. Արտահայտությունը ներկայացնել երկու արտահայտությունների կրկնապատիկ արտադրյալի տեսքով.

3. Բազմանդամին գումարել միանդամ, որ ստացվի լրիվ քառակուսի.

4. Բազմանդամին գումարել միանդամ, որ ստացվի լրիվ քառակուսի.
ա) a ² − 2a,     բ) x ² + 2xy,      գ) b² + 4,
դ) 16 + 8d,     ե) a ² + 4a,      զ) x ² − 4xy,
է) 1 + 4c,      ը) 6x + 9,       թ) x ² + 6x։

5. Բազմանդամից անջատե՛ք լրիվ քառակուսի.
ա) x ² + 2x + 3,      բ) a ² − 2a − 1,       գ) a ² + 4a − 5,
դ) 4b² − 2b + 1,     ե) a ² + 3a,        զ) 4a ² + 12a + 2,
է) m² − 4m + 1,     ը) p ² − 4p + 5,      թ) m² +8m

6. Բազմանդամից անջատել լրիվ քառակուսի.

7. Ապացուցե՛ք, որ ցանկացած y թվի համար ճիշտ է անհավասարությունը.
ա) y 2 − 2y + 2 > 0,       բ) y 2 + 4y + 6 > 0,
գ) 4y 2 − 8y + 7 > 0,      դ) y 2 − 6y + 12 > 0,
ե) 9y 2 − 9y + 5 > 0,      զ) −y 2 + 12y − 39 < 0: