Grammar in Context 1

3. PLAYING BASKETBALL IS NOT A CRIME!
a) called
b) wasn’t
c) went
d) found
e) didn’t stop
f) started
g) came
h) didn’t believe
i) played
j) left
k) told
l) saw
m) became
n) met
o) helped

4. Complete the questions

1.Why did a police officer investigate an incident in Florida in 2016?

2.Who did the police officer find in the street?

3.Didn’t he stop them?

4.What did he do?

5.Were the kids happy to play with the police officer?

7.How did the kids become famous?

Տեքստային աշխատանք

1․ Տեքստ

Գարուն է մեկն այն անհամար գարուններից որ զար-արել էին երկիրը և որոնցից հարյուրը ապրեց երջանկության ու տխրության բանաստեղծը աշխարհահ-չակ Սաադին։ Առավոտ վաղ զար-նեց նա իջավ պարտեզ նորից լսելու հավքերի երգը և նորից տեսնելու գարնան հրաշքը։ Նայեց Շիրազի դաշտին գարնան շնորհներով ու վարդերով պ-նված որ վաղորդ-նի նիրհն էր առնում պարուրված ճերմակաթ-ր շղա-շներով։ Նստեց ծա-կած հասմիկի թփի տակ Սպահանի գորգի վրա և դողդոջ-ն մատներով բռնեց վարդենու այդ գիշեր փ-ած բողբոջը մոտեցրեց դեմքին։ Սիրո կրակով թ-թ-ուն հովը վարդերի ականջին կուսական շնչով սեր էր շշնջում որ բերել էր հեռավոր սոխակներից։
Աշխարհը վետվետում է անվա-ճան ու սիրավառ ար-եցումով հիշեց Սաադին իր խոսքերը ականջը հավքերի երգին և սպիտակ գլուխը կարմրափ-ի- վարդերի մեջ թաղած։

1․ Լրացրու բաց թողած տառերը և կետադրիր։

Գարուն է՝ մեկն այն անհամար գարուններից, որ զարդարել էին երկիրը և որոնցից հարյուրը ապրեց երջանկության ու տխրության բանաստեղծը՝ աշխարհահռչակ Սաադին։ Առավոտ վաղ զարթնեց նա, իջավ պարտեզ՝ նորից լսելու հավքերի երգը և նորից տեսնելու գարնան հրաշքը։ Նայեց Շիրազի դաշտին՝ գարնան շնորհներով ու վարդերով պճնված, որ վաղորդայնի նիրհն էր առնում՝ պարուրված ճերմակաթույր շղարշներով։ Նստեց ծաղկած հասմիկի թփի տակ՝ Սպահանի գորգի վրա, և դողդոջուն մատներով բռնեց վարդենու՝ այդ գիշեր փթթած բողբոջը, մոտեցրեց դեմքին։ Սիրո կրակով թրթռուն հովը վարդերի ականջին կուսական շնչով սեր էր շշնջում, որ բերել էր հեռավոր սոխակներից։ Աշխարհը վետվետում է. անվաճառ ու սիրավառ արծարծումով հիշեց Սաադին իր խոսքերը՝ ականջը հավքերի երգին և սպիտակ գլուխը կարմրափթիթ վարդերի մեջ թաղած։

2․ Տեքստից գտիր հանրահայտ, թռչուն, զարդարված, առավոտ, սյուք, ունկ բառերի հոմանիշները։

հանրահայտ — աշխարհահռչակ

թռչուն — հավք

զարդարված — պճնված

առավոտ — վաղորդայն

սյուք — հով

ունկ — ականջ

3․ Գտիր մեկ բառ, որ լինի արմատ+հոդակապ+արմատ կառույցի։

ճերմակաթույր ճերմակ արմատ + ա հոդակապ + թույր արմատ

4․ Գտիր մեկ ածանցավոր բառ։

դողդոջուն դողդոջ + ուն

5․ Տեքստից գտիր մեկական ա ներքին և ան արտաքին հոլովների ենթարկվող բառ։

ա ներքին հոլով — գարուն (գարնան), քանի որ ա հոլովիչը մտնում է արմատի մեջ՝ սղելով ու-ն։

ան արտաքին հոլով — երջանկություն երջանկության կամ տխրություն տխրության քանի որ ան հոլովիչը ավելանում է բառի վերջից յուն + ան — յան

6․ Տեքստից գտիր անկանոն և պակասավոր բայերը։

Անկանոն բայ — իջավ (իջնել բայի անցյալ կատարյալը, որի սեռական-տրական անորոշը իջնել է, իսկ անցյալ կատարյալում՝ իջավ / իջա — արդի հայերենում իջնել-ը սովորաբար դասվում է անկանոն կամ շեղվող բայերի շարքին)։

Պակասավոր բայ — է / էին / էր լինել բայի օժանդակ/պակասավոր ձևերը որոնք չունեն լրիվ խոնարհման համակարգ

2․ Տեքստ

Խաչատուրը լուռ մոտեցավ պատուհանի կիսաբաց փե-կին։ Մութ էր։ Դրսից լսվում էր միայն հոր-ացած անձրևի աղմուկը։ Ջրհոր-անից թափվում էր պ-տոր անձրևաջուրը…
Երևի այն երկրում էլ թ-պոտ գիշեր է և անձրև է գալիս կամ էլ պար-կա գիշեր է գարնան փայլփլուն աստղերով։ Տեսնես հիմա ինչ է անում նանին։ Երևի քուրսու վրա ոսպ է փռել և հոգնած աչքերով ջոկում է քարերը։ Հանկար- դռան հետևից ինքը կամաց կանչեր Ես եմ նանի դուռը բաց։ Տիկինն զգաց որ նա մտքերով հեռու էր։ Խաչատուրը դողդոջ-ն ձեռքերը կր-քին ակնդետ նյում էր ականակի- խավարին։ Եթե Խաչատուրը այդ րոպեին գլուխը շրջեր և նայեր տիկնոջը կտեսներ այնպիսի հայա-ք այնպիսի աչքեր որ կմոռանար ցնոր-ը։ Բայց նա լուռ անշարժ նայում էր խավարչտին գիշերին։ Թվաց լսեց շան խուլ կա-կանձ և ասաց
Ինչքան միանման են հաչում շները…

1․ Լրացրու բաց թողած տառերը և կետադրիր։

Խաչատուրը լուռ մոտեցավ պատուհանի կիսաբաց փեղկին։ Մութ էր։ Դրսից լսվում էր միայն հորդացած անձրևի աղմուկը։ Ջրհորդանից թափվում էր պղտոր անձրևաջուրը… Երևի այն երկրում էլ թրջոտ գիշեր է և անձրև է գալիս, կամ էլ պայծառ գիշեր է՝ գարնան փայլփլուն աստղերով։ Տեսնես հիմա ինչ է անում նանին։ Երևի քուրսու վրա ոսպ է փռել և հոգնած աչքերով ջոկում է քարերը։ Հանկարծ դռան հետևից ինքը կամաց կանչեր. «Ես եմ, նանի՛, դուռը բաց»։ Տիկինն զգաց, որ նա մտքերով հեռու էր։ Խաչատուրը դողդոջուն ձեռքերը կրծքին՝ ակնդետ նայում էր ականակիտ խավարին։ Եթե Խաչատուրը այդ րոպեին գլուխը շրջեր և նայեր տիկնոջը, կտեսներ այնպիսի հայացք, այնպիսի աչքեր, որ կմոռանար ցնորքը։ Բայց նա լուռ, անշարժ նայում էր խավարչտին գիշերին։ Թվաց՝ լսեց շան խուլ կաղկանձ և ասաց. «Ինչքան միանման են հաչում շները…»։

2․ Ընդգծիր ստորոգյալները, որոշիր՝ պարզ են, թե բաղադրյալ։

Պարզ ստորոգյալներ.

մոտեցավ
լսվում էր
թափվում էր
է գալիս
է փռել
ջոկում է
կանչեր
բաց
զգաց
նայում էր (2 անգամ)
շրջեր
նայեր
կտեսներ
կմոռանար
թվաց
լսեց
ասաց
են հաչում

Բաղադրյալ ստորոգյալներ.

մութ էր
թրջոտ գիշեր է
պայծառ գիշեր է
ինչ է անում
ես եմ
հեռու էր

Առաջադրանք 3․

1․Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում ր.

1. ա-համա-հել, թ-թու-, փ-փու-, մա-մա-,
2. թ-թի-, գ-գի-, մ-մու-, բա-բա-ային,
3. ճմրթել, վերադարձ, երբեք, վերջույթ
4. մ-թմ-թոց, կե-կե-ուն, դա-ձյալ, վա-ձ

2. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում խ.

1. դժբախտ, հախճապակյա, ապխտել, ջախջախել
2. մ-կտալ, ա-բյուր, կ-տար, կմա-ք
3. վ-տալ, ճե-քել, խա-տել, թ-պամած
4. թ-սկան, բա-տակ, պանդ-տել, խե-դուկ

3. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում ծ.

1. մածուցիկ, մտածածին, հալոծք, դարձվածք
2.որ-կալ, մեղվաբույ-, հանկար-, նայվա-ք
3.կառամատույ-, գնա-ք, հանդիպակա-, փղ-կալ
4.կ-կվել, խ-կվել, ցն-ալ, ցն-ել

4. Կազմիր տրված գոյականների հոգնակին․

Մանկավարժ — մանկավարժներ

Գործարք — գործարքներ

Փոքրատառ — փոքրատառեր

Գրագիր — գրագիրներ

Պահանջատեր — պահանջատերեր

Աշխատատեր — աշխատատերեր

Սարալանջ — սարալանջեր

Ջրավազան — ջրավազաններ

Արժեթուղթ — արժեթղթեր

Նիզակակիր — նիզակակիրներ

5. Տրված բառերը տեղադրիր նախադասության մեջ՝ անհրաժեշտ փոփոխություններ անելով։

Շոգ կեսօրին գյուղում կանչում է աքլորը. Կանչի հետ պառավ մի շինական հորանջում է տան ստվերում, ձեռնափայտով ավազին ստվերներ գծում, նրանց հետ փորփրում գլխով անցածը։ (նա, ստվեր, կեսօր, գլուխ)

6. Ո՞ր շարքի բառերն են իրար հոմանիշ․

1. շուրջկալ, ճղակում, շրջափակում, բնկալ

2. ցամաք, անջրդի, ջրազուրկ, խորշակ

3. ոստան, մայրաքաղաք, գահանիստ, թագավորանիստ

4. պայազատ, թագաժառանգ, իշխանազն, սեպուհ

Հանքարդյունաբերություն

1.Ինչպե՞ս է տեսանյութում բնութագրվում Հայաստանի բնապահպանական և հանքարդյունաբերական իրավիճակը՝ կապված երկրի ռազմավարական և տնտեսական կառուցվածքի հետ:

Հանքարդյունաբերությունը ներկայացվում է որպես կարճաժամկետ տնտեսական գերակայություն, որը սակայն խոցելի է դարձնում երկրի երկարաժամկետ ռազմավարական ու բնապահպանական կայունությունը

​2.Տեսանյութում բարձրաձայնված հիմնական խնդիրներից մեկը վերաբերում է հանքարդյունաբերական թափոնների և պոչամբարների ազդեցությանը։ Ըստ ֆիլմի՝ որո՞նք են դրանց հետևանքները տեղի բնակչության և շրջակա միջավայրի համար:

Աղտոտում են ջուրը հողն ու օդը ծանր մետաղներով և թունավոր նյութերով՝ վտանգելով բնակչության առողջությունը և ստեղծելով վթարային ռիսկեր

​3.Ինչպիսի՞ հարաբերություն է նշվում տեսանյութում տեղական համայնքների շահերի և մեծ հանքարդյունաբերական ընկերությունների գործունեության միջև:

Առկա է շահերի բախում ընկերությունների շահույթի և համայնքների առողջ միջավայրի, հողի ու ջրի իրավունքների միջև որը բարդանում է աշխատատեղերի գործոնով

​4.Քանի որ հանքային պաշարները սպառվող են, իսկ շրջակա միջավայրի վնասն՝ անդառնալի, ինչո՞ւ է Հայաստանում հանքարդյունաբերության վրա հիմնված տնտեսությունը բնութագրվում որպես խոցելի կամ «կոտրվող»:

Հանքային պաշարները սպառվող են իսկ բնապահպանական վնասները երկարաժամկետ կամ անդառնալի զրկելով տնտեսությունը ինչպես ընդերքից այնպես էլ այլընտրանքային ոլորտների հիմքից

​5.Ի՞նչ դեր է վերագրվում պետական կարգավորմանը և վերահսկողությանը ֆիլմում ներկայացված հիմնախնդիրների համատեքստում:

Վճռորոշ է հանրային ու բնապահպանական շահը պահպանելու համար իսկ թույլ կամ ոչ թափանցիկ կարգավորումը խորացնում է խնդիրները

​6.Ինչպիսի՞ն է հասարակական դիմադրության կամ բնապահպանական նախաձեռնությունների դերը, ըստ տեսանյութի ուղերձի:

Քաղաքացիական ու բնապահպանական նախաձեռնությունները կարևոր են անտարբերությունը հաղթահարելու իրազեկելու և հաշվետվողականություն պահանջելու համար

​7.Ինչո՞ւ է ֆիլմի վերնագիրը կոչվում «Հայաստանի կոտրվող ողնաշարը». ի՞նչ փոխաբերական իմաստ ունի այս արտահայտությունը:

Ողնաշարը երկրի կենսական հիմքն ու բնական հենարանն է որը կոտրվում է անվերահսկելի շահագործումից

​8.Եթե համեմատենք կարճաժամկետ տնտեսական շահույթը (հարկեր, աշխատատեղեր) և երկարաժամկետ էկոլոգիական վնասները, ապա ըստ ֆիլմի հիմնական շեշտադրման՝ որո՞նք են գերակշռում պետության և սերունդների համար:

Շեշտը դրվում է այն բանի վրա որ ժամանակավոր տնտեսական օգուտները չեն փոխհատուցում սերունդների կրելիք էկոլոգիական և առողջապահական կորուստները

​9.Ինչպիսի՞ այլընտրանքային զարգացման ուղիներ կամ մոտեցումներ կարող են դիտարկվել որպես հանքարդյունաբերական կախվածության հակակշիռ, ըստ բնապահպանական հայեցակարգերի:

Կայուն գյուղատնտեսություն էկո- և գյուղական զբոսաշրջություն տեխնոլոգիական ու գիտելիքահենք ոլորտներ

​10.Ինչպե՞ս կարող է յուրաքանչյուր քաղաքացի կամ երիտասարդ նպաստել տեսանյութում բարձրաձայնված խնդիրների լուծմանը կամ իրազեկվածության բարձրացմանը։

Իրազեկվել տարածել ստուգված փաստեր մասնակցել հանրային քննարկումներին ու նախաձեռնություններին և ներդնել մասնագիտական կարողությունները

Լրացուցիչ հարցեր

11. Ի՞նչ հիմնական ռեսուրսներ կամ տարածքներ են հայտնվում բնապահպանական ռիսկի գոտում՝ հանքարդյունաբերության և դրա ուղեկցող գործընթացների հետևանքով:

Ջրային ավազանները հողերը վարելահողեր արոտավայրեր անտառներ օդը և հարակից համայնքները։

Իրավիճակային հարցեր

1. Դպրոցում որոշում են անվտանգության նպատակով տեսախցիկներ տեղադրել նաև դասասենյակներում։ Համաձա՞յն ես։

  1. Այո, անվտանգությունն առաջնային է
  2. Ոչ, դա կարող է խախտել անձնական կյանքի իրավունքը
  3. Միայն հստակ պայմաններով
    Անվտանգությունն առաջնային է բայց անձնական կյանքի իրավունքը չխախտելու համար անհրաժեշտ են հստակ կանոններ

2. Քաղաքում հանցագործությունների աճի պատճառով ոստիկանությունն առաջարկում է երեկոյան ժամերին սահմանափակել անչափահասների տեղաշարժը։ Արդարացվա՞ծ է։

  1. Այո
  2. Ոչ
  3. Միայն ժամանակավորապես և հիմնավորված դեպքերում
    Երեխաների պաշտպանության համար սահմանափակումը թույլատրելի է միայն իրական վտանգի դեպքում և կարճ ժամկետով

3. Համաճարակի ժամանակ պետությունը սահմանափակում է մարդկանց ազատ տեղաշարժը։ Արդյո՞ք դա ընդունելի է։

  1. Այո, հանրային առողջության համար
  2. Ոչ, ազատությունը չպետք է սահմանափակվի
  3. Այո, եթե անհրաժեշտ է և համաչափ
    Մարդկանց առողջությունն առաջնային է բայց արգելքները չպետք է լինեն չափազանց խիստ ու անհիմն

4. Դպրոցի ղեկավարությունը որոշում է անվտանգության նպատակով ստուգել բոլոր սովորողների պայուսակները։ Արդա՞ր է այդ որոշումը։

  1. Այո, բոլորի անվտանգությունն է կարևոր
  2. Ոչ, դա անհիմն միջամտություն է
  3. Միայն որոշակի վտանգի և հստակ կանոնների դեպքում
    Առանց լուրջ պատճառի բոլորին ստուգելը խախտում է անձնական տարածքի իրավունքը դրա համար հստակ հիմք է պետք

5. Սոցիալական ցանցերում տարածվում է հաղորդագրություն, որը կարող է խուճապ առաջացնել։ Պետությունը պահանջում է հեռացնել այն։ Համաձա՞յն ես։

  1. Այո, եթե տեղեկությունը վտանգավոր է
  2. Ոչ, դա կարող է սահմանափակել խոսքի ազատությունը
  3. Միայն անկախ ստուգումից հետո
    Առանց ստուգման հեռացնելը կարող է վերածվել գրաքննության և խախտել խոսքի ազատությունը

6. Մեծ հանրային միջոցառման ժամանակ անվտանգության ծառայությունը պահանջում է ստուգել մասնակիցների անձնական իրերը։ Կընդունե՞ս։

  1. Այո
  2. Ոչ
  3. Այո, եթե կանոնները հավասար են բոլորի համար
    Հանրային անվտանգության համար ստուգումն ընդունելի է եթե այն արդար է և առանց խտրականության

7. Դպրոցում սովորողներից մեկը հրապարակայնորեն քննադատում է ղեկավարությանը։ Նրան առաջարկում են լռել՝ դպրոցում լարվածություն չառաջացնելու համար։ Արդարացվա՞ծ է։

  1. Այո, հանուն հանգստության
  2. Ոչ, քննադատությունը ազատ արտահայտվելու իրավունք է
  3. Կախված է խոսքի բովանդակությունից
    Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի ազատ կարծիք հայտնել եթե դա վիրավորանք կամ բռնության կոչ չէ

8. Անվտանգության նկատառումներով պետությունը ցանկանում է վերահսկել քաղաքացիների առցանց հաղորդակցությունը։ Կաջակցե՞ս։

  1. Այո, հանցագործությունները կանխելու համար
  2. Ոչ, դա վտանգում է գաղտնիությունը
  3. Միայն օրենքով սահմանված խիստ վերահսկողությամբ
    Անձնական նամակագրությունը գաղտնի է և այն կարելի է ստուգել միայն բացառիկ դեպքերում օրենքով

9. Դպրոցում տեղի ունեցած միջադեպից հետո բոլոր սովորողներին արգելում են ընդմիջումներին դուրս գալ բակ։ Արդա՞ր է բոլորին սահմանափակելը։

  1. Այո, անվտանգության համար
  2. Ոչ, բոլորին պատժելը անարդար է
  3. Միայն կարճ ժամանակով՝ անմիջական վտանգի դեպքում
    Մի քանիսի պատճառով բոլորին պատժելն անարդար է արգելքը տեղին է միայն մինչև վտանգի անցնելը

10. Քաղաքում նախատեսված խաղաղ ցույցը սահմանափակվում է անվտանգության հնարավոր վտանգի պատճառով Ի՞նչ որոշում կկայացնեիր։

  1. Թույլ կտայի սահմանափակումը
  2. Կպաշտպանեի ցույց անցկացնելու իրավունքը
  3. Կառաջարկեի ավելի անվտանգ վայր կամ պայմաններ
    Խաղաղ ցույցն իրավունք է ուստի արգելելու փոխարեն պետք է ապահովել անվտանգ պայմաններ

Թեստ

1․ Ընդգծել տրված բառերի ածանցները։

երկունք, պարապմունք, համեմունք, շրթունք, հիմունք, վարմունք, բուրմունք, թիկունք, երիկամունք, հարցմունք, ցուցմունք, զբաղմունք, զգացմունք, մտածմունք։

երկ, պարապ, համեմ, շրթ, հիմ, վար, բուր, թիկ, երիկամ, հարց, ցուց, զբաղ, զգաց, մտած։

2․ Հետևյալ գոյականներից կազմել ածականներ և բայեր։

Սեր
Ծաղիկ
Գործ
Դադար
Աղմուկ
Մայր
Ընկեր
Զգուշություն
Քար

Ածական
սիրելի
ծաղկային
գործնական
դադարական
աղմկոտ
մայրական
ընկերական
զգույշ
քարե

Բայ
սիրել
ծաղկել
գործել
դադարել
աղմկել
մայրանալ
ընկերանալ
զգուշանալ
քարանալ

3․ Լրացնել բաց թողնված տառերը։

Հապճեպակի, պատշգամբ, հինավուրց, հանդիպակաց, անօթևան, սայթաքել, թրթռալ, հափշտակել, լաջվարդ, առուզար, մանրախաբան, նախօրե, դիցուք, վայրկյան, սերկևիլ, սիգապանծ, շագանակագույն, անընդհատ։

4․ Ժխտական նախադասությունները դարձնել հաստատական։

Իր փնտրած ապրանքից ոչ մի տեղ չկար։

Նա ընտանիքի գործերով բնավ չէր զբաղվում։
Տնօրենի հրամանը ոչ ոք չհարգեց։
Ով չի կառուցում, երբեք չի շահում։
Ո՛չ Արագածը, ո՛չ արագահոս Ախուրյանը չէիր գրավում նրա ուշադրությունը։

1.․Իր փնտրած ապրանքը ամեն տեղ կար։
2.Նա ընտանիքի գործերով միշտ զբաղվում էր։
3.Տնօրենի հրամանը բոլորը հարգեցին։
4.Ով կառուցում է, միշտ շահում է։
5.Արագածը և արագահոս Ախուրյանը գրավում էին նրա ուշադրությունը։

Present perfect simple, present perfect continuous — Unit 4

1.The lesson hasn’t started yet
2.The teacher has already written on the board
3.Joe and Tim have just come into the classroom
4.Tony hasn’t finished getting his books ready
5.Christine has already opened her book
6.Dave has dropped his pen on the floor
7.He hasn’t picked it up yet

1.Have you been doing

2.I’ve been studying

3.Have you been working

4.I’ve just been sitting

5.I’ve not got

6.I’ve been working

7.I’ve been painting

8.We’ve also been planning

9.We’ve been looking

10.I’ve been thinking

1.heard

2.arrived

3.been writing

4.been talking

5.invited

6.been reading

7.been playing

1.yet

2.for

3.ever

4.already

5.since

6.just

7.never

ՀՈԿՏԵՄԲԵՐՅԱՆ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

Ո՞վ է Վանի թագավորության մայրաքաղաք Տուշպա-Վանի հիմնադիրը:

Տուշպա-Վանի հիմնադիրը Սարդուրի Ա-ն է։

Ո՞վ է կառուցել Էրեբունի բերդաքաղաքը: Փորձե՛ք պատմել Էրեբունի-Երևանի մասին:

Էրեբունին կառուցել է Արգիշտի Ա-ն մ.թ.ա. 782 թվականին։ Այն Երևանի հին անուններից է։

Ի՞նչ ջրանցք է կառուցել Մենուա արքան: Որքա՞ն է ջրանցքի երկարությունը։

Մենուա արքան կառուցել է Մենուայի ջրանցքը։ Այն մոտ 72 կմ երկարություն ունի։

Թվարկե՛ք Վանի թագավորության գահակալներին։

Սարդուրի Ա, Իշպուինի, Մենուա, Արգիշտի Ա, Սարդուրի Բ, Ռուսա Ա, Արգիշտի Բ, Ռուսա Բ, Ռուսա Գ։

Ու՞մ անունով է կոչվել Երվանդական թագավորությունը:

Երվանդական թագավորությունը կոչվել է Երվանդունիների տոհմի անունով։

Ո՞վ է Պարույր Նահապետը: Փորձե՛ք պատմել նրա մասին:

Պարույր Նահապետը հայոց հին թագավորներից էր։ Նա միավորեց հայ ցեղերին և մասնակցեց Ասորեստանի դեմ պայքարին։ Պարույրը դաշնակիցների օգնությամբ կործանեց Ասորեստանը և դարձավ Հայաստանի թագավոր։ Նա համարվում է հայկական պետականության հիմնադիրներից մեկը։

Ե՞րբ է տեղի ունեցել Գավգամելայի ճակատամարտը: Փորձե՛ք պատմել Ալեքսանդր Մակեդոնացու մասին:

Գավգամելայի ճակատամարտը տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 331 թվականին՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացու և Պարսից արքա Դարեհ Գ-ի միջև։ Ալեքսանդր Մակեդոնացին Մակեդոնիայի թագավոր և նշանավոր զորավար էր։ Նա իր արշավանքների ընթացքում գրավեց բազմաթիվ երկրներ և ստեղծեց մեծ կայսրություն։ Նա մահացել է մ.թ.ա. 323 թվականին՝ 32 տարեկանում։

Ի՞նչ քաղաքներ են կառուցել՝

ա/ Երվանդ 4-րդը
Երվանդաշատը։
բ/ Շամը /Սամոս/
Շամշատը։
գ/ Արշամը:
Արշամաշատը։

ՍԵՊՏԵՄԲԵՐՅԱՆ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

Թվարկե՛ք Հայկական լեռնաշխարհի բարձր լեռնագագաթները։

Մասիս (Արարատ)՝ 5165 մ

Սիս՝ 3925 մ
Արագած՝ 4090 մ
Սիփան՝ 4058 մ
Նեմրութ՝ 3050 մ
Կապուտջուղ՝ 3906 մ

2. Թվարկե՛ք հայոց այն մայրաքաղաքները, որոնք կառուցվել են Արարատյան դաշտում։ Պատմե՛ք նրանցից որևէ մեկի մասին։

Արարատյան դաշտում կառուցվել են՝ Արմավիրը, Արտաշատը, Դվինը, Երևանը։

Արտաշատ – Արտաշատը հիմնադրել է Արտաշես Ա թագավորը մ.թ.ա. 2-րդ դարում։ Այն եղել է Հայաստանի հզոր և զարգացած մայրաքաղաքներից մեկը։ Քաղաքը հայտնի էր իր առևտրով և արհեստներով։

3. Նշե՛ք Հայկական լեռնաշխարհի խոշոր գետերի անունները։ Պատմե՛ք Արաքսի մասին։

Խոշոր գետերն են՝ Արաքսը, Եփրատը, Տիգրիսը, Կուրը, Ճորոխը։

Արաքս – Արաքսը հայ ժողովրդի մայր գետն է։ Այն սկիզբ է առնում Հայկական լեռնաշխարհից և հոսում դեպի Կասպից ծով։ Արաքսը կարևոր նշանակություն է ունեցել Հայաստանի կյանքում, գյուղատնտեսության և բնակավայրերի զարգացման համար։

4. Նշե՛ք Հայկական լեռնաշխարհի մեծ լճերի անունները։ Պատմե՛ք Սևանա լճի մասին։

Հայկական լեռնաշխարհի մեծ լճերն են՝ Սևանը, Վանը և Ուրմիան։

Սևանա լիճ – Սևանը գտնվում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Այն Հայաստանի ամենամեծ լիճն է և քաղցրահամ ջրի կարևոր պաշար։ Լիճը հայտնի է իր գեղեցիկ բնությամբ և ձկնատեսակներով։

5. Թվարկե՛ք Մեծ Հայքի 15 նահանգները։

  1. Այրարատ
  2. Սյունիք
  3. Արցախ
  4. Ուտիք
  5. Փայտակարան
  6. Պարսկահայք
  7. Վասպուրական
  8. Մոկք
  9. Կորճայք
  10. Աղձնիք
  11. Տուրուբերան
  12. Բարձր Հայք
  13. Ծոփք
  14. Գուգարք
  15. Տայք

6. Որտե՞ղ է կազմավորվել հայ ժողովուրդը։ Թվարկե՛ք ավանդազրույցները։ Պատմե՛ք «Հայկ և Բել»-ը։

Հայ ժողովուրդը կազմավորվել է Հայկական լեռնաշխարհում։

Հայ ժողովրդի ծագման մասին ավանդազրույցներն են՝ «Հայկ և Բել», «Արամ», «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ»։

Հայկ և Բել – Ըստ ավանդազրույցի՝ Հայկը չցանկացավ ենթարկվել բռնակալ Բելին։ Նա իր ընտանիքի հետ հեռացավ և բնակություն հաստատեց Հայկական լեռնաշխարհում։ Բելը պատերազմ սկսեց Հայկի դեմ, սակայն Հայկը հաղթեց նրան։ Հայկը համարվում է հայ ժողովրդի նախահայրը։

7. Ո՞վ է Մովսես Խորենացին։ Ի՞նչ գիտեք նրա մասին։

Մովսես Խորենացին հայ պատմահայրն է։ Նա ապրել է 5-րդ դարում և գրել է «Հայոց պատմություն» գիրքը։ Այդ գրքում ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, պատմությունը, թագավորներին և կարևոր իրադարձությունները։ Նրա շնորհիվ պահպանվել են բազմաթիվ տեղեկություններ մեր անցյալի մասին։

Հոկտեմբեր ամսվա առաջադրանքներ

Առաջադրանք 1 🏢Իրավիճակ․ Հայաստանի որևէ տարածքում նախատեսվում է կառուցել ճանապարհ, որը կարող է ազդել հազվագյուտ կենդանու բնակավայրի վրա։

Դուք պետք է որոշում կայացնեք։
Թույլատրե՞լ շինարարությունը։
Պահանջե՞լ բնապահպանական լրացուցիչ ուսումնասիրություններ։
Փոխե՞լ ճանապարհի ուղղությունը։
Ի՞նչ իրավական պահանջներ պետք է պահպանվեն։

Գիտնականները պետք է ուսումնասիրեն կենդանու տարածման վայրը, սնվելու և բազմացման պայմանները։ Ճանապարհի կառուցումը կարող է բաժանել կենդանու բնակավայրը, խանգարել տեղաշարժին և նվազեցնել կենդանիների քանակը։

Առաջադրանք 2🏢

Ընտրեք՝

Հայաստանից՝ կովկասյան ընձառյուծին։

Մեկ այլ երկրից՝ Ամուրի վագրին։

Մեկ այլ տարածաշրջանից՝ հսկա պանդային։

Յուրաքանչյուր թիմ ուսումնասիրում է մեկ կենդանու և պատասխանում երեք հարցի։

1. Ի՞նչ վտանգներ են սպառնում այդ կենդանուն։

Որսագողությունը։

Բնակավայրերի ոչնչացումը։

Սննդի պակասը։

Մարդկանց գործունեությունը։

2. Ի՞նչ մեթոդներով են փորձում պահպանել այն։

Ստեղծում են պահպանվող տարածքներ։

Տեսախցիկներով հետևում են կենդանուն։

Պայքարում են որսագողության դեմ։

Ուսումնասիրում են նրա տեղաշարժերը։

3. Ո՞ր մեթոդները կարելի է կիրառել Հայաստանում

Հայաստանում կարելի է ընդլայնել պահպանվող տարածքները, տեղադրել տեսախցիկներ, ուժեղացնել հսկողությունը և տեղեկացնել մարդկանց այս կենդանու կարևորության մասին։

Առաջադրանք 3 (հանելուկներ)

Հանելուկ 1․ Լեռների գաղտնի որսորդը

Ես կատվազգի եմ՝ հզոր ու ճարպիկ,
Լեռներում եմ շրջում՝ զգույշ ու լուռ։
Մարմինս զարդարված է մուգ բծերով,
Իսկ ինձ հանդիպելը Հայաստանում մեծ հաջողություն է։
Բնության մեջ իմ դերը կարևոր է,
Բայց իմ գոյությունը պաշտպանության կարիք ունի։

Կովկասյան ընձառյուծ

2. Ժայռերի եղջյուրավոր բնակիչը

Ես ապրում եմ լեռներում՝ ժայռերի արանքում,
Արուներս կրում են երկար, կոր եղջյուրներ։
Ճարպկորեն ցատկում եմ քարից քար,
Եվ վտանգը զգալիս արագ հեռանում եմ։
Հայաստանի վայրի բնության մասն եմ,
Ու պահպանության կարիք ունեմ։

Բեզոարյան այծ

3.Ձյան միջից հայտնվողը

Ձմռան ավարտին կարող եմ ծաղկել,
Իմ սպիտակ ծաղիկներով գարունն ավետել։
Փոքրիկ եմ, բայց բնության համար կարևոր,
Իսկ իմ պահպանությունը բոլորիս պարտքն է։

Ձնծաղիկ

4.Անտառի նրբագեղ ծաղիկը

Իմ ծաղիկն արտասովոր գեղեցկություն ունի,
Անտառային միջավայրն ինձ կարող է հարազատ լինել։
Եթե իմ աճելու վայրերն անհետանան,
Իմ գոյությունն էլ կարող է վտանգվել

Վայրի շուշան

Առաջադրանք 4🏡

Յուրաքանչյուր աշակերտ ընտրում է ՀՀ Կարմիր գրքում ընդգրկված մի կենդանի և պատկերացնում, որ ինքը հետազոտող է։

Համակարգչով պետք է գտնի ու ներկայացնի՝

Ընտրում եմ բեզոարյան այծին

1.Որտե՞ղ է ապրում կենդանին։

Բեզոարյան այծն ապրում է Հայաստանի լեռնային և ժայռոտ տարածքներում՝ Խոսրովի անտառում, Վայոց ձորում, Զանգեզուրում և այլ վայրերում

2.Ի՞նչ վտանգներ կան նրա համար։

Որսագողությունը։

Բնակավայրերի ոչնչացումը։

Ապօրինի որսը։

Արոտավայրերի գերշահագործումը

3.Ի՞նչ տվյալներ պետք է հավաքի գիտնականը՝ նրա վիճակը գնահատելու համար։

Կենդանիների քանակը։

Նրանց բնակության վայրերը։

Սննդի և ջրի հասանելիությունը։

Ծնվող ձագերի քանակը։

Կենդանիների տեղաշարժերը։

4.Ինչպե՞ս կարելի է պաշտպանել տեսակը։

Պետք է արգելել ապօրինի որսը, պահպանել նրանց բնակավայրերը, ստեղծել պահպանվող տարածքներ և հետևել կենդանիների թվաքանակին

5.Ի՞նչ դեր ունեն օրենքներն այդ գործում:

Օրենքները պաշտպանում են հազվագյուտ կենդանիներին, արգելում են նրանց ապօրինի որսը և նախատեսում պատասխանատվություն բնությանը վնաս պատճառելու համար

Եռորյա ճամբորդություն դեպի Ստեփանավան

Մեր այս անգամվա ճամփորդության ուղղությունը Ստեփանավանն էր։ Երեք օր անցկացրինք շատ հետաքրքիր ու ուրախ միջավայրում։ Այցելեցինք Դենդրոպարկ, քայլարշավ արեցինք 14 կիլոմետր դեպի Հնեվանք և Արևածագի ձոր։ և Ճանապարհը բավականին դժվար էր, ցեխոտ ու տեղ-տեղ դժվարանցանելի, բայց դա չխանգարեց մեզ վայելել ճամփորդությունը։
Ճանապարհին շատ զրուցեցինք, կատակեցինք ու նկարներ արեցինք։ Հյուրանոցում էլ միասին խաղացինք, ուրախացանք ու լավ ժամանակ անցկացրինք։ Ամեն օրը լի էր նոր տպավորություններով ու հետաքրքիր պահերով։ ետ գալուց այցելեցինք Լոռվա ծովեր։
Շատ ուրախ եմ, որ այս ճամփորդության մասնակիցը դարձա։ Հատկապես հաճելի էր ընկեր Աննայի ու ընկեր Անահիտի հետ ժամանակ անցկացնելը։ Նրանց հետ ճամփորդությունն ավելի հետաքրքիր ու հիշարժան դարձավ։
Այս երեք օրերը շատ արագ անցան, բայց թողեցին բազմաթիվ լավ հիշողություններ։ Սա իսկապես մի ճամփորդություն էր, որը երկար կհիշեմ։