Ատոմի էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը

Տարրի քիմիական հատկությունները պայմանավորված են էլեկտրոնային թաղանթի վերջին, որոշ դեպքերում նաև նախավերջին էլեկտրոնային շերտերի էլեկտրոներով: Նշված էլեկտրոնային շերտերը հաճախ անվանում են վալենտային շերտեր:

Տարրերի ատոմներում էլեկտրոնները լրացվում են ըստ հետևյալ սկզբունքների.

*Նվազագույն էներգիայի սկզբունք (Կլեչկովսկու կանոն):

Վ. Կլեչկովսկի

Ըստ որի էլեկտրոնային թաղանթում էլեկտրոնները լրացվում են ըստ n+ℓ գումարի աճի, ընդ որում որոշիչ է գլխավոր քվանտային թվի արժեքը:

Էլեկտրոնը նախ զբաղեցնում է ամենացածր էներգիական ենթամակարդակը՝ 1s(n=1,ℓ=0;n+ℓ=1+0=1), ապա՝ 2s,2p,3s,3p,4s,3d,4p և այլն, ինչպես բերված է նկարում:

*Պաուլիի արգելման սկզբունք:

Վ. Պաուլի

Ըստ որի ատոմում չեն կարող լինել չորս քվանտային թվերի նույն արժեքներն ունեցող երկու էլեկտրոն կամ նույն քվանտային բջիջում կարող են գտնվել ամենաշատը երկու էլեկտրոն՝ հակառակ սպիններով:

*Հունդի կանոն:

Հ. Հունդ

Ըստ Հունդի կանոնի տվյալ ենթամակարդակում էլեկտրոնները լրացվում են այնպես, որ սպինային քվանտային թվի գումարային արժեքն անցնի իր առավելագույն արժեքով կամ տվյալ ենթամակարդակում էլեկտրոնները նախ լրացվում են մեկական՝ նույն ուղղությամբ, ապա զույգվում են: 

Օրինակ՝ երկրորդ պարբերության տարրերի ատոմների էլեկտրոնային բանաձևերը և էլեկտրոնաբջջային գծապատկերները բերված են նկարում:

Հաջորդ նկարում բերված է երրորդ պարբերության որոշ տարրերի ատոմներում էլեկտրոնների բաշխումն ըստ էներգիական մակարդակների, ենթամակարդակների, ապա ըստ օրբիտալների (քվանտային բջիջների):

3p ենթամակարդակի լրացումից հետո, ըստ նվազագույն էներգիայի սկզբունքի, լրացվում է 4s ենթամակարդակը (կալիում, կալցիում), ապա՝ 3d-ն (սկանդիումից ցինկ):

Ինչպես, հավանաբար, նկատեցիր նշված տարրերի էլեկտրոնային բանաձևերը տրված են համառոտ գրագրության ձևով՝ նախորդող իներտ գազի միջոցով:

Որոշ տարրերի ատոմներում դիտվում է, այսպես կոչված, «էլեկտրոնի անկում» երևույթը: Օրինակ քրոմի էլեկտրոնային բանաձևը 1s22s22p63s23p63d54s1 է, ենթադրվող 1s22s22p63s23p63d44s2-ի փոխարեն:

Կամ պղնձի էլեկտրոնային բանաձևը 1s22s22p63s23p63d104s1 է, ենթադրվող 1s22s22p63s23p63d94s2-ի փոխարեն: Սակայն այս «շեղումները» նույնպես բացատրվում են նվազագույն էներգիայի սկզբունքով՝ d5 և d10 վիճակների առավել մեծ կայունությամբ:

Պատասխանել հարցերին

Խաչբառ «Ատոմի կառուցվածքը» թեմայի վերաբերյալ

1. Բոլոր էլեկտրոններն ատոմում առաջացնում են էլեկտրոնային…
2. Նեոնի ատոմում ավարտուն էներգիական մակարդակների թիվը՝ տառերով:
3. Ատոմում էլեկտրոններով լրացված էներգիական մակարդակների թիվը համընկնում է ՊՀ….. համարի հետ:
4. Քիմիական տարրերի ՊՀ 1-ին և 2-րդ խմբերի տարրերի ատոմների արտաքին էլեկտրոնային շերտում էլեկտրոնների թիվը հավասար է… համարին:
5. 15-րդ խմբի….. տարրի ատոմում արտաքին էներգիական մակարդակում էլեկտրոնների թիվը 3 անգամ փոքր է էլեկտրոնային թաղանթը կազմող էլեկտրոնների թվից:
6. Ատոմի արտաքին էլեկտրոնային շերտում (բացի ջրածնից և հելիումից) էլեկտրոնների… թիվը ութ է.
7. Ատոմի չորրորդ էներգիական մակարդակում էլեկտրոնների առավելագույն թիվը՝ տառերով:

1.Ի՞նչ է ատոմի էլեկտրոնային բանաձևը:

2. Կազմիր ալյումին, սիլիցիում և ֆոսֆոր տարրերի ատոմների էլեկտրոնային բանաձևերը:
3. Ընտրիր երկրորդ էներգիական մակարդակում 6 էլեկտրոն պարունակող քիմիական տարրի անվանումը.

ա) ածխածին,

բ) թթվածին,

գ) ծծումբ,

դ) նեոն:

5. Տրված են քիմիական տարրերի հետևյալ նշանները.

Al, Ca, S, B, P, Na:

ա) Ընտրիր արտաքին էլեկտրոնային շերտում 3 էլեկտրոն պարունակող տարրերի քիմիական նշանները:

Կազմի’ր սահիկաշարում ներկայացված ատոմների էլեկտրոնային բանաձևերը։

Թեմա՝ Եռանկյան միջին գիծը։

Եռանկյան երկու կողմերի միջնակետերը միացնող հատվածը կոչվում է այդ եռանկյան միջին գիծ:

Միջին գծի հատկությունը

Եռանկյան միջին գիծը զուգահեռ է եռանկյան կողմերից մեկին և հավասար է այդ կողմի կեսին:

DF∥BC DF=BC/2

Յուրաքանչյուր եռանկյուն ունի երեք միջին գիծ:

Միջին գծերն են DE, EF և DF հատվածները:

Թալեսի* թեորեմը

Եթե անկյան կողմերը հատող զուգահեռ ուղիղները անկյան մի կողմի վրա անջատում են հավասար հատվածներ, ապա նրանք անկյան մյուս կողմի վրա ևս անջատում են հավասար հատվածներ:

Թալեսի թեորեմը օգտագործում են տրված հատվածը մի քանի հավասար մասերի բաժանելու համար:

Պետք է AB հատվածը բաժանել 7 հավասար մասերի:  

Գծենք անկյուն, որի մի կողմի վրա ընկած է AB հատվածը: BC կողմը գծենք վանդակների միջոցով՝ հորիզոնական ուղղությամբ: Վանդակները օգտագործում ենք կողմը 7 հավասար մասերի բաժանելու համար՝ BD=DE=EF=FG=GH=HJ=JC:

Երկու հատվածների ծայրակետերը միացնում ենք և ստանում AC հատվածը: J,H,G,F,E,D կետերից տանենք AC -ին զուգահեռ 7 ուղիղներ (նորից օգտագործում ենք վանդակները):

Եթե BD=DE=EF=FG=GH=HJ=JC և AC∥JK∥HL∥GM∥FN∥EP∥DR, ապա, ըստ Թալեսի թեորեմի՝ BR=RP=PN=NM=ML=LK=KA:

*Թեորեմը կոչվում է հին հույն գիտնական Թալես Միլեթացու (մ.թ.ա. մոտ 625-547 թթ.) անունով:

Առաջադրանքներ։

1․ Գրել եռանկյան միջին գծի սահմանումը։

2․ Գրել միջին գծի հատկությունը։

3․ RS -ը  ABC եռանկյան միջին գիծն է՝ R∈AB, S∈AC։ Ընտրել  ճիշտ տարբերակը:

ա) RS∥BC բ) RS⊥AB գ) երկուսն էլ ճիշտ ե

4․ LMN եռանկյան մեջ GH-ը միջին գիծ է՝  G∈LM, H∈LN: Միջին գծի  վերաբերյալ, ո՞ր պնդումն է ճիշտ: Ընտրել  ճիշտ պատասխանը:

ա) GH=2MN բ) GH=MN/2 գ) երկուսն էլ ճիշտ են

5. BA և FE հատվածների հարաբերությունը հավասար է XY և ML հատվածների հարաբերությանը: BA= 2 դմ, FE= 8 դմ և ML=72 դմ: Հաշվել  XY հատվածի երկարությունը:

6․ ABC եռանկյան AC կողմի երկարությունը 26 սմ է: Հաշվել EF միջին գծի երկարությունը:

7․ Հաշվել AB կողմի երկարությունը, եթե ABC եռանկյան մեջ BC=CD և AE=ED, իսկ CE=8 սմ է։

8․ Քառակուսու անկյունագծի երկարությունը 20 սմ է: Հաշվել այն քառակուսու պարագիծը, որի գագաթները գտնվում են տրված քառակուսու միջնակետերում:

9․ Տրված է CD=7 մմ հատվածը և հատվածների հարաբերությունը՝ CD/LK=10/6։ Հաշվել LK հատվածի երկարությունը:

10․ Եռանկյան կողմերը հավասար են 8 սմ, 10 սմ, 12 սմ: Գտնել այն եռանկյան պարագիծը, որի կողմերը տրված եռանկյան միջին գծեր են: GEOGEBRA ծրագրով գծել գծագիրը։

11․  Ուռուցիկ քառանկյան անկյունագծերը հավասար են 14 մ և 20 մ: Գտնել այն քառանկյան կողմերը, որի գագաթները տրված քառանկյան կողմերի միջնակետերն են: GEOGEBRA ծրագրով գծել գծագիրը։e

1․ Զուգահեռագծի անկյուններից մեկը մյուսից մեծ է 40⁰ -ով։ Գտնել զուգահեռագծի բոլոր անկյունները։

x+40+x+x+40+x=180

4x+80=180

x=25

25,25,65,65

2․ Զուգահեռագծի մի անկյունը 4 անգամ մեծ է մյուս անկյունից: Հաշվել զուգահեռագծի անկյունները։

10x=180

x=18

18,18,72,72

3․ Զուգահեռագծի պարագիծը 70 մ է: Հայտնի է, որ նրա մի կողմը 6 անգամ մեծ է մյուսից: Հաշվել զուգահեռագծի կողմերը:

14x=70

x=5

5,5,30,30

4․ Հասմիկն ուզում է կառուցել զուգահեռագծի տեսքով ծաղկանոց: Նա ունի 40 մետր դեկորատիվ ցանկապատ: Որքա՞ն կլինի ծաղկանոցի երկրորդ կողմը, եթե նրա մի կողմը 10 մ է:

10

5․ ABCD զուգահեռագծի մեջ Օ-ն զուգահեռագծի անկյունագծերի հատման կետն է։ AOD եռանկյան պարագիծը հավասար է 22 սմ, AC=18 սմ, BD=16 սմ։ Գտնել BC-ն։

18/2=9

16/2=8

22-17=5

5

6․ ABCD զուգահեռագծի մեջ Օ-ն զուգահեռագծի անկյունագծերի հատման կետն է։  Գտնել BO և ОC-ն, եթե BD=14, AC=15:

14/2=7

15/2=7.5

7․ ABCD զուգահեռագծի  A անկյան  կիսորդը  BC հատվածում հատում է K կետում  և տրոհում է  15 սմ  և 9սմ  հատվածների ։ Գտնել զուգահեռագծի պարագիծը ։

15+9=24

24*2=48

9*2=18

48+18=66

15*2=30

48+30=78

Задания 1. Прочитайте текст и дайте ответы на вопросы:

Этим летом мне довелось ехать в поезде вместе с мальчиком лет двенадцати и его мамой. Он сидел, уткнувшись в книгу, и увлечённо читал «Тараса Бульбу» Гоголя. – Мой сын прямо-таки глотает книги, – сказала женщина. – В отличие от многих его сверстников, он очень начитанный.

Я поинтересовалась, книги каких авторов он читал, и паренёк вытащил из рюкзака блокнот с длинным списком произведений русских и зарубежных классиков и современных писателей. Я обрадовалась: значит, и среди современных подростков встречаются книгочеи! – Мы в классе соревнуемся, кто за лето больше книг прочтёт, – сообщил он. – Я в прошлом году был первым.

У меня на коленях лежал томик Льва Николаевича Толстого, раскрытый на страницах повести «Хаджи-Мурат», и я углубилась в чтение. – А вы за сколько минут страницу прочитываете? – вдруг услышала я голос паренька. – Не заметила… не считала! – А я заметил: пока вы пятнадцать страниц прочитали, я уже двадцать три успел! – Да зачем ты торопишься? Не торопись, вдумывайся в то, что читаешь, иначе пропустишь что-нибудь важное. – Важное-то я не пропущу, – ответил он самоуверенно. – Я только описания природы пропускаю, всякие там облака, цветочки-лепесточки.

Поезд уже подходил к станции, а мне так хотелось поговорить с юным попутчиком. «А ведь читать-то ты, дружок, не умеешь, – хотела я сказать ему. – Из книги берёшь самую малость, только цепочку событий. А книга готова дать тебе бесценный клад мыслей и чувств, научит тебя читать не только строки, но и между строк…» И пока мне думалось, что этих слов он вовсе не поймёт, пока я сердилась сама на себя, решая, как бы мне растревожить этого самоуверенного мальчишку, поезд стал замедлять ход.

Мать мальчика, обращаясь ко мне, восхищённо сказала: – Вы только взгляните! Он уже проглотил книгу! И тут я, наверное, обидела её. – Вы заблуждаетесь, – ответила я. – Он вовсе не умеет читать.

Вопросы:

1.Что сказала его мама о его увлечении чтением?

Мама мальчика сказала, что он «прямо-таки глотает книги» и что он «очень начитанный» в отличие от многих своих сверстников.

2.Что хочет сказать рассказчица мальчику о чтении и восприятии книг?

Рассказчица хочет сказать мальчику, что он не умеет по-настоящему читать, так как воспринимает лишь поверхностный уровень текста, не вникая в глубину мыслей и чувств, которые книги могут предложить.

3.Какие темы и чувства, по мнению рассказчицы, можно извлечь из книг?

По мнению рассказчицы, из книг можно извлечь важные темы и чувства, такие как глубина мыслей, эмоциональные переживания и понимание жизни, которые невозможно уловить, если читать только цепочку событий и пропускать описания и нюансы.

Задание 2. Вставьте пропущенные буквы и подберите проверочные слова.

1. В_зить –Возить Воз
2. Починить – Починить Чинит
3. Бр_дить – Бродить бродит
4. Х_дить – Ходить ходит
5. Х_лмы – Холмы холм
6. Ст_лбы – Столбы столб
7. В_сы – Весы вес
8. Д_ма – Дома дом

Задание 3. Напиши словами цифры.

1527, 2500, 1933, 2024, 1812

Тысяча пятьсот двадцать семь,

две тысячи пятьсот,

тысяча девятьсот тридцать три,

две тысячи двадцать четыре, восемнадцать двенадцать.

Задание 4. Напишите альтернативный конец истории, в котором мальчик по-другому реагирует на замечания рассказчицы о чтении. Как это меняет их взаимодействие?

Задание 4. Напишите альтернативный конец истории, в котором мальчик по-другому реагирует на замечания рассказчицы о чтении. Как это меняет их взаимодействие?

Мальчик сказал

-Не умеешь читать молчи.

Девочка поняла что мама и сын не понимают что в книге нужно читать все что написанно, а не то что ты хочешь.