1․ Նկարագրել սրտի կառուցվածքը,նշել նախասրտերը և փորոքները, սրտում գտնվող փականների տեսակները, դրանց ֆունկցիաները։

Սրտի աջ նախասրտի և աջ փորոքի բացվածքի սահմանում գտնվում են եռափեղկ փականներ (կազմված երեք փեղկից), իսկ ձախ նախասրտի ու ձախ փորոքի բացվածքի սահմանում` երկփեղկ փականները:

Սրտից դուրս եկող թոքային զարկերակի և աորտայի ներսում կան կիսալուսնաձև փականներ: Եռափեղկ և երկփեղկ փականները խոչընդոտում են արյան հետադարձ շարժումը փորոքներից նախասրտեր: Կիսալուսնաձև փականներն արգելակում են արյան հետադարձ շարժումը թոքային զարկերակից և աորտայից դեպի սիրտ:

2․Նկարագրել զարկերակների, երակների , մազանոթների կառուցվածքը, ֆունկցիաները, նշել հանդիպող բացառությունները։

Արյան մակարդում

Արյան մակարդումը (հեմոստազ) օրգանիզմի պաշտպանական ռեակցիաներից մեկն է, որն ապահովում է արյունահոսության դադարեցումը վնասված անոթի դեպքում։ Այն բաղկացած է մի քանի փուլից.

1. Արյունատար անոթների սպազմ (վազոկոնստրակցիա) – վնասվածքի դեպքում անոթները սեղմվում են՝ նվազեցնելով արյան կորուստը։
2. Թրոմբոցիտային խցանում (նախնական մակարդում) – թրոմբոցիտները կպչում են վնասված հատվածին և առաջացնում խցանում։
3. Կոագուլյացիոն փուլ (վերջնական մակարդում) – հատուկ սպիտակուցների (ֆիբրինոգեն → ֆիբրին) միջոցով առաջանում է կայուն մակարդուկ (թրոմբ)։
4. Մակարդուկի լուծում (ֆիբրինոլիզ) – երբ վերքը ապաքինվում է, թրոմբը աստիճանաբար քայքայվում է և վերանում։

Արյան խմբեր

Արյան խումբը որոշվում է մակերեսային սպիտակուցներով (անտիգեններով), որոնք առկա են էրիթրոցիտների վրա։ Գոյություն ունեն հետևյալ արյան խմբերը՝

1. O (I) – առանց A և B անտիգենների։
2. A (II) – պարունակում է A անտիգեն։
3. B (III) – պարունակում է B անտիգեն։
4. AB (IV) – պարունակում է A և B անտիգեններ։

Բացի այդ, արյունը կարող է լինել ռեզուս-դրական (Rh⁺) կամ ռեզուս-բացասական (Rh⁻)՝ կախված Rh-անտիգենի առկայությունից։

Արյան պաշտպանական ռեակցիա, իմունիտետ

Իմունիտետը օրգանիզմի պաշտպանական համակարգն է, որը պայքարում է հիվանդածին մանրէների, վիրուսների և այլ վտանգավոր նյութերի դեմ։ Այն լինում է.

• Բնածին (ընդհանուր) իմունիտետ – օրգանիզմը բնածին մեխանիզմներով է պաշտպանում իրեն (օրինակ՝ մաշկ, լորձաթաղանթներ, ֆագոցիտոզ)։
• Շնորհյալ (հատուկ) իմունիտետ – զարգանում է կյանքի ընթացքում՝ շփվելով հիվանդածին օրգանիզմների հետ կամ պատվաստումների միջոցով։

Հատուկ իմունիտետը լինում է՝

• Բնական – ձեռք է բերվում հիվանդանալուց հետո։
• Արհեստական – ձեռք է բերվում պատվաստումների շնորհիվ։

Արյան մեջ իմունային համակարգի հիմնական բջիջները լեյկոցիտներն են, որոնք արտադրում են հակամարմիններ, ոչնչացնում մանրէները և ապահովում օրգանիզմի պաշտպանությունը։

Արյան ձևավոր տարրերի քանակական և ֆունկցիոնալ խախտումների հետևանքները

Արյան ձևավոր տարրերի (էրիթրոցիտներ, լեյկոցիտներ, թրոմբոցիտներ) քանակական կամ ֆունկցիոնալ խանգարումները կարող են առաջացնել տարբեր հիվանդություններ և օրգանիզմի խանգարումներ՝ կախված տվյալ բջիջների փոփոխություններից:

Էրիթրոցիտների խանգարումներ

• Անեմիա (սակավարյունություն)՝ առաջանում է էրիթրոցիտների կամ հեմոգլոբինի քանակի նվազման հետևանքով, որը բերում է հյուսվածքների թթվածնաքաղցի (հիպօքսիայի):
• Պոլիցիտեմիա՝ էրիթրոցիտների ավելացման պատճառով արյունը խտանում է, ինչը կարող է բարձրացնել թրոմբոզների և արյան շրջանառության խանգարումների ռիսկը:

Լեյկոցիտների խանգարումներ

• Լեյկոպենիա (լեյկոցիտների նվազում)՝ իմունիտետի թուլացման պատճառ կարող է դառնալ, ինչը մեծացնում է վարակների հանդեպ հակվածությունը:
• Լեյկոցիտոզ (լեյկոցիտների ավելացում)՝ վկայում է բորբոքային կամ վարակային գործընթացի, լեյկոզի կամ այլ պաթոլոգիաների մասին:

Թրոմբոցիտների խանգարումներ

• Թրոմբոցիտոպենիա (թրոմբոցիտների նվազում)՝ կարող է առաջացնել արյունահոսության վտանգ:
• Թրոմբոցիտոզ (թրոմբոցիտների ավելացում)՝ բարձրացնում է թրոմբների առաջացման և անոթների խցանման ռիսկը:

Առաջին ախտանիշները

Արյան բջիջների խախտումների դեպքում հնարավոր են հետևյալ նախանշանները.

• Էրիթրոցիտների խանգարումների դեպքում
  • Հոգնածություն, թուլություն
  • Գունատ մաշկ
  • Շնչառության դժվարություն
  • Սրտխփոց, գլխապտույտ
• Լեյկոցիտների խանգարումների դեպքում
  • Հաճախակի վարակներ
  • Ջերմություն, սառը դող
  • Հեշտությամբ վերքերի ինֆեկցավորում
• Թրոմբոցիտների խանգարումների դեպքում
  • Հեշտացած արյունահոսություն (քթի արյունահոսություն, արյունազեղումներ)
  • Մաշկի վրա բծեր և կապտուկներ
  • Հետաձգված վերքերի լավացում

Կանխարգելիչ միջոցները

Արյան բջիջների խանգարումներից խուսափելու կամ ռիսկը նվազեցնելու համար կարևոր են հետևյալ միջոցառումները.

• Առողջ սնունդ՝ բավարար քանակությամբ երկաթ, ֆոլաթթու, վիտամին B12 (էրիթրոցիտների համար), վիտամին C (իմունիտետը բարձրացնելու համար):
• Ֆիզիկական ակտիվություն՝ նպաստում է արյան շրջանառության լավացմանը:
• Բավարար քուն և սթրեսի կառավարում՝ օրգանիզմի վերականգնման համար:
• Վարակներից պաշտպանություն՝ վակցինացիա, հիգիենայի պահպանում:
• Վնասակար սովորույթներից հրաժարում՝ ալկոհոլի, ծխախոտի չարաշահումից խուսափում:
• Կանոնավոր բժշկական հետազոտություններ՝ արյան ընդհանուր անալիզ անցկացնել՝ պաթոլոգիաները վաղ հայտնաբերելու համար:

Եթե առկա են նշված ախտանիշները, ցանկալի է անհապաղ դիմել բժշկի՝ ախտորոշման և անհրաժեշտ բուժման համար։