Պատասխանել հարցերին

0.Պարզի՛ր քեզ ծանոթ հետևյալ նյութերի՝ մեթան, երկաթ, ածխաթթու գազ, կերակրի աղ, արծաթ, քիմիական բանաձևերը: Դասակարգի՛ր դրանք պարզ և բարդ նյութերի:

1.Ինչպիսի՞ն են լինում նյութերն ըստ որակական բաղադրության:

Նյութերը ըստ որակական բաղադրության բաժանվում են հետևյալ հիմնական տեսակների՝

1. Պարզ նյութեր – կազմված են միայն մեկ քիմիական տարրից։
   Մետաղներ (Fe, Cu, Al)
   Ոչ մետաղներ (O₂, N₂, S)
   Ալոտրոպիկ ձևափոխություններ (ածխածնի տարբեր ձևերը՝ ալմաստ, գրաֆիտ, ֆուլերեններ)
   
2. Բարդ նյութեր – կազմված են տարբեր քիմիական տարրերի ատոմներից։
   Օքսիդներ (H₂O, CO₂, Fe₂O₃)
   Թթուներ (HCl, H₂SO₄, HNO₃)
   Հիմքեր (ալկալիներ) (NaOH, KOH, Ca(OH)₂)
   Աղեր (NaCl, K₂SO₄, CaCO₃)

2.Ո՞ր նյութերն են կոչվում` ա) պարզ, բ) բարդ:

ա) Պարզ նյութեր – դրանք այն նյութերն են, որոնք կազմված են միայն մեկ քիմիական տարրի ատոմներից։ Օրինակ՝

Մետաղներ – Fe (երկաթ), Cu (պղինձ), Al (ալյումին)

Ոչ մետաղներ – O₂ (թթվածին), N₂ (ազոտ), S (ծծումբ), C (ածխածին)

Ալոտրոպիկ ձևափոխություններ – Օրինակ՝ ածխածնի տարբեր ձևերը՝ ալմաստ, գրաֆիտ, ֆուլերեն

բ) Բարդ նյութեր – դրանք այն նյութերն են, որոնք կազմված են երկու կամ ավելի տարբեր քիմիական տարրերից։ Օրինակ՝

Օքսիդներ – CO₂ (ածխաթթու գազ), H₂O (ջուր), Fe₂O₃ (երկաթի օքսիդ)

Թթուներ – HCl (աղաթթու), H₂SO₄ (ծծմբաթթու), HNO₃ (ազոտական թթու)

Հիմքեր (ալկալիներ) – NaOH (նատրիումի հիդրօքսիդ), KOH (կալիումի հիդրօքսիդ)

Աղեր – NaCl (խոհանոցային աղ), CaCO₃ (կալցիումի կարբոնատ), K₂SO₄ (կալիումի սուլֆատ)

3.Ինչպիսի՞ պարզ նյութեր են առաջացնում ա) մետաղական, բ) ոչ մետաղական քիմիական տարրերը:

Քիմիական տարրերը կարող են առաջացնել տարբեր տեսակի պարզ նյութեր՝ կախված իրենց բնույթից:

1. Մետաղական քիմիական տարրերը առաջացնում են մետաղներ։
   Մետաղներն ունեն մետաղական կապ, բարձր էլեկտրահաղորդականություն, ջերմահաղորդականություն, փայլ և ձուլվողություն։
   Օրինակներ՝ երկաթ (Fe), պղինձ (Cu), ալյումին (Al), ոսկի (Au) և այլն։
2. Ոչ մետաղական քիմիական տարրերը առաջացնում են ոչ մետաղներ։
   Ոչ մետաղները կարող են լինել գազային (օրինակ՝ թթվածին O₂, ազոտ N₂), պինդ (ածխածին C, ծծումբ S) կամ հեղուկ (բրոմ Br₂)։
   Նրանք հաճախ առաջացնում են մոլեկուլային կապեր և ունեն ցածր էլեկտրահաղորդականություն։

Այսպիսով, մետաղական տարրերը ձևավորում են մետաղներ, իսկ ոչ մետաղական տարրերը՝ ոչ մետաղներ։

4.Ընտրի՛ր այն շարքը, որը ներառում է՝ ա) միայն մետաղական,
բ) միայն ոչ մետաղական պարզ նյութ առաջացնող քիմիական
տարրերի նշաններ.
1) S, N, O, P.
2) S, N, O, Fe.
3) Cl, Mg, C, Na.
4) AI, K, Zn, Ca:

ա․Միայն մետաղական տարրերի շարք → 4) Al, K, Zn, Ca

բ․Միայն ոչ մետաղական տարրերի շարք → 1) S, N, O, P

5.Քանի՞ քիմիական տարրերի ատոմներ են ներառված N, O, PH, PO
HS բանաձևերում:

N – 1 քիմիական տարրի ատոմ (ազոտ, N):

O – 1 քիմիական տարրի ատոմ (թթվածին, O):

PH – 2 քիմիական տարրի ատոմներ (ֆոսֆոր, P, և ջրածին, H):

PO – 2 քիմիական տարրի ատոմներ (ֆոսֆոր, P, և թթվածին, O):

HS – 2 քիմիական տարրի ատոմներ (ջրածին, H, և ծծումբ, S):

6.Կազմի՛ր հետևյալ բաղադրությունն ունեցող նյութերի քիմիական բանաձևերը և դասակարգի՛ր (պարզ կամ բարդ).
ա) ազոտի մեկ ատոմ, թթվածնի երկու ատոմ.
բ) բրոմի երկու ատոմ.
գ) քլորի երկու ատոմ և թթվածնի երեք ատոմ.
դ) ջրածնի երկու ատոմ և ծծմբի մեկ ատոմ.
ե) ածխածնի մեկ ատոմ և ջրածնի չորս ատոմ.
զ) ֆոսֆորի չորս ատոմ:

Կազմենք նյութերի քիմիական բանաձևերը և դասակարգենք դրանք որպես պարզ կամ բարդ։

Ա) Ազոտի մեկ ատոմ, թթվածնի երկու ատոմ →

Քիմիական բանաձև → NO₂
Դասակարգում → Բարդ նյութ (քանի որ բաղկացած է տարբեր տարրերի ատոմներից)

Բ) Բրոմի երկու ատոմ →

Քիմիական բանաձև → Br₂
Դասակարգում → Պարզ նյութ (բաղկացած է միայն մեկ տեսակի տարրի ատոմներից)

Գ) Քլորի երկու ատոմ և թթվածնի երեք ատոմ →

Քիմիական բանաձև → Cl₂O₃
Դասակարգում → Բարդ նյութ

Դ) Ջրածնի երկու ատոմ և ծծմբի մեկ ատոմ →

Քիմիական բանաձև → H₂S
Դասակարգում → Բարդ նյութ

Ե) Ածխածնի մեկ ատոմ և ջրածնի չորս ատոմ →

Քիմիական բանաձև → CH₄ (մեթան)
Դասակարգում → Բարդ նյութ

Զ) Ֆոսֆորի չորս ատոմ →

Քիմիական բանաձև → P₄
Դասակարգում → Պարզ նյութ

Ամփոփում՝

• Պարզ նյութեր → Br₂, P₄
• Բարդ նյութեր → NO₂, Cl₂O₃, H₂S, CH₄

7.Հետևյալ բանաձևն ունեցող նյութերի յուրաքանչյուր շարքում գտի՛ր «ավելորդը»: Պատասխանդ հիմնավորի՛ր.
w) Au, C, N, F.
P) SO, CI₂, NO, CO.
q) Fe, Zn, S, Cu.
η) ΑΙ, Ο, HCI, P

Քիմիայում առավել հաճախ օգտագործվում է  օքսիդացման աստիճան հասկացությունը: Որպեսզի հասկանանք այդ հասկացության իմաստը, համեմատենք լիցքերի առաջացումը նատրիումի քլորիդում` NaCI:

 
Նատրիումի քլորիդն առաջանալիս տեղի է ունենում էլեկտրոնի անցում նատրիումի ատոմից քլորի ատոմին, և առաջանում են լիցքավորված մասնիկներ`  Na+ևCl− , որոնք էլեկտրաստատիկ ձգողության ուժերով ձգում են միմյանց՝ առաջացնելով իոնային բյուրեղավանդակ: 

Բյուրեղավանդակում Na+ևCl− իոնների թվի հարաբերությունը կազմում է  1:1, որի պատճառով նատրիումի քլորիդ նյութի համար ընդունված է  NaCI  բանաձևը, չնայած պինդ վիճակում այդպիսի մոլեկուլ գոյություն չունի: 

Բոլոր իոնային միացությունները գրառում են այնպիսի քիմիական բանաձևերով, ինչպիսիք ընդունված են մոլեկուլային միացությունների համար:

Իոնային միացություններում տարրի վալենտականությունը հավասար է իոնի լիցքին: 

Էլեկտրաբացասականությամբ միմյանցից տարբերվող ոչ մետաղների ատոմների միջև կովալենտային կապ առաջանալիս կապող վալենտային էլեկտրոնները մեծ մասամբ շեղվում են մի ատոմից դեպի մյուսը: 

Մոլեկուլն առաջանալիս տեղի է ունենում ընդհանուր էլեկտրոնային զույգի շեղում դեպի էլեկտրաբացասական տարրի ատոմը, որի հետևանքով ատոմները ձեռք են բերում մասնակի դրական, կամ մասնակի բացասական լիցք: 

Քիմիական միացություններում ատոմների նման վիճակը բնութագրելու համար ընդունված է այդ լիցքերը հաշվել ոչ թե մասնակի, այլ ամբողջական: 

Որպեսզի պայմանական լիցքը չշփոթեն իոնի լիցքի հետ, այն անվանել են օքսիդացման աստիճան: 

Տարրի օքսիդացման աստիճանը պայմանական այն լիցքն է, որը քիմիական միացության մոլեկուլում վերագրվում է ատոմին` ենթադրելով, թե միացությունը կազմված է միայն իոններից:

Օքսիդացման աստիճանը նշանակվում է արաբական թվանշանով, դրվում է քիմիական նշանի վերևում, ընդ որում սկզբից գրվում է նշանը (+ կամ –), ապա՝ լիցքի թվային արժեքը: 

Օրինակ

Քլորաջրածնի մոլեկուլում ջրածին տարրի օքսիդացման աստիճանը +1 է, իսկ քլորինը` –1, որն էլ գրառվում է այսպես՝ H+1Cl−1:

Օքսիդացման աստիճանի մեծությունը որոշվում է միացության մոլեկուլում դեպի տվյալ ատոմը կամ տվյալ ատոմից շեղված էլեկտրոնների թվով:

Օքսիդացման աստիճանը կարող է ունենալ դրական, բացասական և զրոյական արժեքներ: 

Եթե քլորաջրածնի մոլեկուլում տեղի ունենար ընդհանուր էլեկտրոնային զույգի լրիվ տեղաշարժ դեպի քլորի ատոմը, ապա ջրածնի ատոմը կլիցքավորվեր +1 լիցքով, իսկ քլորի ատոմը` –1 լիցքով:

Դրանք պայմանական լիցքեր են և անվանվում են օքսիդացման աստիճան:

Երբեմն օքսիդացման աստիճանը թվապես համընկնում է տվյալ միացության մոլեկուլում տարրի ատոմի վալենտականությանը: 

Օրինակ

Ածխածնի (IV) օքսիդի մոլեկուլում CO2բաղադրիչ քիմիական տարրերի` ածխածնի(C) և թթվածնի(O) ատոմների և’ վալենտականությունները, և’ օքսիդացման աստիճանները (բացարձակ արժեքով) համապատասխանաբար հավասար են՝ 4 և 2

Սակայն միշտ չէ, որ նշված մեծությունները համընկնում են: Պարզ նյութերի, օրգանական միացությունների մոլեկուլներում հիմնականում չեն համընկնում: Ազոտի N2 մոլեկուլում ազոտի ատոմի վալենտականությունը 3  է (N≡N), մինչդեռ օքսիդացման աստիճանը՝ զրո:  

Միացությունում ավելի մեծ էլեկտրաբացասականությամբ քիմիական տարրի ատոմի օքսիդացման աստիճանը բացասական է, իսկ կապեր առաջացնող մյուս տարրերի ատոմներինը՝  դրական: 

Օքսիդացման աստիճանը, ինչպես և վալենտականությունը կարող են լինել հաստատուն և փոփոխական:

Փոփոխական օքսիդացման աստիճանները միացություններում որոշվում են ըստ բանաձևի:

Տարրերի օքսիդացման աստիճանները որոշելիս անհրաժեշտ է պահպանել հետևյալ սկզբունքները.

1. Պարզ նյութերի մոլեկուլներում տարրերի ատոմների օքսիդացման աստիճանները միշտ հավասար են 0-ի: 

Օրինակ

H02,O02,Cl02,Zn0

2.Ոչ մետաղների հետ առաջացրած միացություններում ջրածնի օքսիդացման աստիճանը հիմնականում +1 է, ակտիվ մետաղների հետ առաջացրած միացություններում` հիդրիդներում  −1 է:

3. Թթվածինը միացություններում հիմնականում դրսևորում է –2-ի հավասար օքսիդացման աստիճան, պերօքսիդներում` –1:

Օրինակ

H2O2 -ում թթվածնի օքսիդացման աստիճանը  –1 է: 

4. I,II,III  խմբերի մետաղների օքսիդացման աստիճանները հավասար են խմբերի համարներին, բացառությամբ Iխմբի երկրորդական ենթախմբի:

5. Միացություններում բոլոր ատոմների գումարային լիցքը հավասար է զրոյի:

Դիտել տեսանյութը՝

1)հղումը

2)հղումը

Պատասխանել հարցերին

Քիմիայում առավել հաճախ օգտագործվում է  օքսիդացման աստիճան հասկացությունը: Որպեսզի հասկանանք այդ հասկացության իմաստը, համեմատենք լիցքերի առաջացումը նատրիումի քլորիդում` NaCI:

 
Նատրիումի քլորիդն առաջանալիս տեղի է ունենում էլեկտրոնի անցում նատրիումի ատոմից քլորի ատոմին, և առաջանում են լիցքավորված մասնիկներ`  Na+ևCl− , որոնք էլեկտրաստատիկ ձգողության ուժերով ձգում են միմյանց՝ առաջացնելով իոնային բյուրեղավանդակ: 

Բյուրեղավանդակում Na+ևCl− իոնների թվի հարաբերությունը կազմում է  1:1, որի պատճառով նատրիումի քլորիդ նյութի համար ընդունված է  NaCI  բանաձևը, չնայած պինդ վիճակում այդպիսի մոլեկուլ գոյություն չունի: 

Բոլոր իոնային միացությունները գրառում են այնպիսի քիմիական բանաձևերով, ինչպիսիք ընդունված են մոլեկուլային միացությունների համար:

Իոնային միացություններում տարրի վալենտականությունը հավասար է իոնի լիցքին: 

Էլեկտրաբացասականությամբ միմյանցից տարբերվող ոչ մետաղների ատոմների միջև կովալենտային կապ առաջանալիս կապող վալենտային էլեկտրոնները մեծ մասամբ շեղվում են մի ատոմից դեպի մյուսը: 

Մոլեկուլն առաջանալիս տեղի է ունենում ընդհանուր էլեկտրոնային զույգի շեղում դեպի էլեկտրաբացասական տարրի ատոմը, որի հետևանքով ատոմները ձեռք են բերում մասնակի դրական, կամ մասնակի բացասական լիցք: 

Քիմիական միացություններում ատոմների նման վիճակը բնութագրելու համար ընդունված է այդ լիցքերը հաշվել ոչ թե մասնակի, այլ ամբողջական: 

Որպեսզի պայմանական լիցքը չշփոթեն իոնի լիցքի հետ, այն անվանել են օքսիդացման աստիճան: 

Տարրի օքսիդացման աստիճանը պայմանական այն լիցքն է, որը քիմիական միացության մոլեկուլում վերագրվում է ատոմին` ենթադրելով, թե միացությունը կազմված է միայն իոններից:

Օքսիդացման աստիճանը նշանակվում է արաբական թվանշանով, դրվում է քիմիական նշանի վերևում, ընդ որում սկզբից գրվում է նշանը (+ կամ –), ապա՝ լիցքի թվային արժեքը: 

Օրինակ

Քլորաջրածնի մոլեկուլում ջրածին տարրի օքսիդացման աստիճանը +1 է, իսկ քլորինը` –1, որն էլ գրառվում է այսպես՝ H+1Cl−1:

Օքսիդացման աստիճանի մեծությունը որոշվում է միացության մոլեկուլում դեպի տվյալ ատոմը կամ տվյալ ատոմից շեղված էլեկտրոնների թվով:

Օքսիդացման աստիճանը կարող է ունենալ դրական, բացասական և զրոյական արժեքներ: 

Եթե քլորաջրածնի մոլեկուլում տեղի ունենար ընդհանուր էլեկտրոնային զույգի լրիվ տեղաշարժ դեպի քլորի ատոմը, ապա ջրածնի ատոմը կլիցքավորվեր +1 լիցքով, իսկ քլորի ատոմը` –1 լիցքով:

Դրանք պայմանական լիցքեր են և անվանվում են օքսիդացման աստիճան:

Երբեմն օքսիդացման աստիճանը թվապես համընկնում է տվյալ միացության մոլեկուլում տարրի ատոմի վալենտականությանը: 

Օրինակ

Ածխածնի (IV) օքսիդի մոլեկուլում CO2բաղադրիչ քիմիական տարրերի` ածխածնի(C) և թթվածնի(O) ատոմների և’ վալենտականությունները, և’ օքսիդացման աստիճանները (բացարձակ արժեքով) համապատասխանաբար հավասար են՝ 4 և 2

Սակայն միշտ չէ, որ նշված մեծությունները համընկնում են: Պարզ նյութերի, օրգանական միացությունների մոլեկուլներում հիմնականում չեն համընկնում: Ազոտի N2 մոլեկուլում ազոտի ատոմի վալենտականությունը 3  է (N≡N), մինչդեռ օքսիդացման աստիճանը՝ զրո:  

Միացությունում ավելի մեծ էլեկտրաբացասականությամբ քիմիական տարրի ատոմի օքսիդացման աստիճանը բացասական է, իսկ կապեր առաջացնող մյուս տարրերի ատոմներինը՝  դրական: 

Օքսիդացման աստիճանը, ինչպես և վալենտականությունը կարող են լինել հաստատուն և փոփոխական:

Փոփոխական օքսիդացման աստիճանները միացություններում որոշվում են ըստ բանաձևի:

Տարրերի օքսիդացման աստիճանները որոշելիս անհրաժեշտ է պահպանել հետևյալ սկզբունքները.

1. Պարզ նյութերի մոլեկուլներում տարրերի ատոմների օքսիդացման աստիճանները միշտ հավասար են 0-ի: 

Օրինակ

H02,O02,Cl02,Zn0

2.Ոչ մետաղների հետ առաջացրած միացություններում ջրածնի օքսիդացման աստիճանը հիմնականում +1 է, ակտիվ մետաղների հետ առաջացրած միացություններում` հիդրիդներում  −1 է:

3. Թթվածինը միացություններում հիմնականում դրսևորում է –2-ի հավասար օքսիդացման աստիճան, պերօքսիդներում` –1:

Օրինակ

H2O2 -ում թթվածնի օքսիդացման աստիճանը  –1 է: 

4. I,II,III  խմբերի մետաղների օքսիդացման աստիճանները հավասար են խմբերի համարներին, բացառությամբ Iխմբի երկրորդական ենթախմբի:

5. Միացություններում բոլոր ատոմների գումարային լիցքը հավասար է զրոյի:

Դիտել տեսանյութը՝

1)հղումը

2)հղումը

Պատասխանել հարցերին

1. Ի՞նչ է օքսիդացման աստիճանը և ինչպե՞ս է այն որոշվում:

Օքսիդացման աստիճանը տատանվող թիվ է, որը ցույց է տալիս, թե որքան էլեկտրոն է ստացել կամ տվել ատոմը տվյալ միացության մեջ: Այն որոշվում է հետևյալ կանոններով.

Ազատ տարրերը (օրինակ՝ O₂, N₂, Fe) ունեն 0 օքսիդացման աստիճան։

Ալկալիական մետաղները (1-ին խումբ) միշտ ունեն +1, իսկ ալկալիական հողայինները (2-րդ խումբ) +2։

Թթվածինը սովորաբար ունի -2, բացառությամբ պերօքսիդների (որտեղ այն ունի -1)։

Ջրածինը մետաղների հետ կազմում է -1, իսկ ոչ մետաղների հետ՝ +1։

Ընդհանուր միացության օքսիդացման աստիճանների գումարը պետք է հավասար լինի նրա լիցքին։

2.Ինչպե՞ս է փոխվում մետաղների օքսիդացման աստիճանը օքսիդացման և վերականգնման ժամանակ:

Օքսիդացման ժամանակ մետաղը տալիս է էլեկտրոններ, ուստի նրա օքսիդացման աստիճանը աճում է։ Օրինակ՝ Fe → Fe²⁺ + 2e⁻ (0 → +2):
Վերականգնման ժամանակ մետաղը ընդունում է էլեկտրոններ, և նրա օքսիդացման աստիճանը նվազում է։ Օրինակ՝ Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu (+2 → 0):

3.Ինչո՞ւ է թթվածինը պերօքսիդներում (-1) օքսիդացման աստիճան ունենում, բայց սովորաբար (-2):

Թթվածինը սովորաբար ունի -2 օքսիդացման աստիճան, քանի որ այն երկու էլեկտրոն է ստանում՝ լրացնելու համար իր 8 էլեկտրոնային շերտը։ Սակայն պերօքսիդներում (H₂O₂, Na₂O₂) թթվածնի ատոմները փոխկապված են O–O կապով, և նրանցից յուրաքանչյուրը ստանում է միայն մեկ լրացուցիչ էլեկտրոն՝ դառնալով -1:

4.Գտե՛ք օքսիդացման աստիճանները հետևյալ միացություններում.

H₂SO₄: H = +1, O = -2, հետևաբար S = +6։

KMnO₄: K = +1, O = -2, հետևաբար Mn = +7։

Fe₂O₃: O = -2, հետևաբար Fe = +3։

NH₄Cl: H = +1, N = -3, Cl = -1։

5.Ընտրիր այն քիմիական տարրերի նշանները, որոնց նվազագույն օքսիդացման աստիճանը 0 է.
K, CI, N, H, Ca, Zn, O,C, S, Al, F:

K, Ca, Zn, O, C, S, Al այս տարրերը կարող են հանդիպել ազատ վիճակում իրենց պարզ նյութերում, օրինակ՝ K (կալիում), Ca (կալցիում), Zn (ցինկ), O₂ (թթվածին), C (ածխածին), S (ծծումբ), Al (ալյումին)):

Cl, N, H, F չեն կարող ունենալ նվազագույն օքսիդացման աստիճան 0, քանի որ դրանք ազատ վիճակում հիմնականում գոյություն ունեն որպես մոլեկուլներ (Cl₂, N₂, H₂, F₂) կամ իոններ։

Խնդիր 1

Հայր և որդի որոշեցին քայլերով որոշել երկու ծառերի միջև եղած հեռավորությունը։ Հոր քայլի երկարությունը 70սմ է, իսկ տղայինը՝ 50սմ։ Պարզվեց, որ հոր և որդու ոտնահետքերը համընկան 13 տեղերում(հաշված նաև ծառերի մոտ)։ Քանի՞ մետր է ծառերի միջև հեռավորությունը։

42

Խնդիր 2

Մեկից քսան բնական թվերից քանի՞ եղանակով է հնարավոր ընտրել թվերից զույգ, որոնց արտադրյալը կլինի զույգ։

1047552

Խնդիր 3

Մեկից քսան բնական թվերից քանի՞ եղանակով է հանարվոր ընտրել եռյակ, որոնց արտադրյալը կլինի զույգ։

1020

Խնդիր 4

Այգում ապրում են 70 կապույտ և կարմիր քամելեոններ։ Այն բանից հետո, երբ մի քանի կապույտ քամելեոն փոխվեցին կարմիր գույնի, պարզվեց, որ կապույտ քամելեոնների թիվը պակասեց հինգ անգամ, իսկ կարմիրների քանակը ավելացավ երեք անգամ։ Քանի՞ քամելեոն փոխեց գույնը։

40

Խնդիր 5

Քանի՞ հնգանիշ թիվ կարելի է կազմել 0 և 1 թվանշաններով։

2⁴ = 16

Խնդիր 6

Դասարանի 13 աշակերտներից քանի՞ իրարից տարբեր եղանակներով կարելի է ընտրել 11 հոգանոց ֆուտբոլի թիմ։

13 x 12 / 2 = 156 / 2 =78

Խնդիր 7

Վարդանը ցանկանում է ներկել նկարում պատկերված ուղղանկյուններն այնպես, որ ոչ մի հարևան կողմով ուղղանկյուններ միևնույն գույնի չլինեն։ Ամենաքիչը քանի՞ իրարից տարբեր գույներ կարող է օգտագործել Վարդանը այդպիսի ներկման համար։

2

Թեմա՝ Պատկերացում գլանի մասին։

Ծանոթանանք տարածական այնպիսի մարմինների, որոնց մեջ շրջանագիծը նրա մասն է և ունի կարևոր դեր։ Սահմանում ` Ուղղանկյունը նրա որևէ կողմի շուրջը պտտումից առաջացած տարածական մարմինը կոչվում է գլան։ Գլանը ստանալու համար ուղղանկյունը պտտում ենք մի կողմի շուրջ։

Շրջանների կենտրոններով անցնող ուղիղը կոչվում է գլանի առանցք, շրջանները՝ գլանի հիմքեր, իսկ դրանց շառավիղները՝ գլանի շառավիղներ:Գլանի առանցքն ընդգրկող հարթությունը գլանի հետ ունի ընդհանուր մաս, որը կոչվում է գլանի առանցքային հատույթ:Գլանի առանցքային հատույթը ուղղանկյուն է, որի երկու հանդիպակաց կողմերը հիմքի տրամագծեր են: Իսկ մյուս երկու տրամագծեր չհանդիսացող կողմերը կոչվում են ծնորդներ:Գլանի ծնորդները հավասար են:

Գլանի կողմնային մակերևույթի բացվածքը ևս ուղղանկյուն է:

Հարցեր և առաջադրանքներ։

1․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում գլան։ GEOGEBRA ծրագրով գծել գլան:

2․ Ինչպե՞ս կարելի է ստանալ գլան։

Գլանը ստանալու համար ուղղանկյունը պտտում ենք մի կողմի շուրջ։

3․ Ո՞րն է գլանի առանցքը, հիմքերը, շառավիղը, առանցքային հատույթը և ծնորդը։

Շրջանների կենտրոններով անցնող ուղիղը կոչվում է գլանի առանցք, շրջանները՝ գլանի հիմքեր, իսկ դրանց շառավիղները՝ գլանի շառավիղներ: Գլանի առանցքն ընդգրկող հարթությունը գլանի հետ ունի ընդհանուր մաս, որը կոչվում է գլանի առանցքային հատույթ: Գլանի առանցքային հատույթը ուղղանկյուն է, որի երկու հանդիպակաց կողմերը հիմքի տրամագծեր են: Իսկ մյուս երկու տրամագծեր չհանդիսացող կողմերը կոչվում են ծնորդներ:Գլանի ծնորդները հավասար են:

4․ Ի՞նչ պատկեր է գլանի առանցքային հատույթը։

Գլանի առանցքային հատույթը ուղղանկյուն է։

5․Գլանի առանցքային հատույթը քառակուսի է: Գտեք գլանի ծնորդի և շառավիղի հարաբերությունը:

Եթե գլանի առանցքային հատույթը քառակուսի է, ապա գնալի ծնորդի և շառավիղի հարաբերությունը հավասար է 2:1:

6․ Գլանի առանցքային հատույթը 40սմ պարագծով մի ուղղանկյուն է, որի անկյունագծերը փոխուղղահայաց են: Գտեք գլանի շառավիղը:

r=15սմ

7․Գլանի առանցքային հատույթը մի ուղղանկյուն է, որի անկյունագիծը ծնորդ հանդիսացող կողմի հետ կազմում է 60⁰-ի անկյուն: Գտեք այդ անկյունագիծը, եթե գլանի ծնորդի երկարությունը 6սմ է:

12սմ

8․ Գլանաձև բաժակը կիսով չափ լցված է թեյով: Գոլորիշիանալուց հետո թեյի հետքը մնացել էր բաժակի պատերին: Երկրաչափական ի՞նչ պատկեր է այդ հետքը:

Շրջանագիծ

9․ Գլանաձև ցիստեռնի մի մասը լցված է հեղուկով: Ի՞նչ պատկեր է հեղուկի մակերևույթը: Դիտարկեք ցիստեռնի տեղադրման երկու դեպք՝ ուղղաձիգ և հորիզոնական:

Առաջին դեպքում շրջանագիծ, երկրորդ դեպքում էլ ուղղանկյուն։

Ի՞նչ եք հասկանում հավասարություն ասելով:

Հավասարությունը տարբեր ոլորտներում կարող է ունենալ տարբեր նշանակություններ, բայց ընդհանուր առմամբ, այն նշանակում է, որ բոլոր մարդիկ կամ օբյեկտները պետք է լինեն հավասար իրավունքներով, հնարավորություններով կամ արժեքով:

Ի՞նչ եք հասկանում իրավահավասարություն ասելով:

Իրավահավասարություն նշանակում է, որ բոլոր մարդիկ, անկախ իրենց սեռից, ազգային պատկանելությունից, ռասայից, կրոնից, սոցիալական դիրքից կամ այլ հատկանիշներից, պետք է ունենան նույն իրավունքներն ու պարտականությունները օրենքի առաջ։

Ի՞նչ է սոցիալական հավասարություն

Սոցիալական հավասարությունը նշանակում է, որ բոլոր մարդիկ պետք է ունենան հավասար հնարավորություններ ու պայմաններ՝ անկախ իրենց սոցիալական ծագումից, տնտեսական վիճակից, ազգությունից, սեռից կամ այլ հատկանիշներից։

Բերեք օրինակներ:

Ահա մի քանի օրինակ սոցիալական հավասարության տարբեր ոլորտներից.

1. Կրթական հավասարություն

Օրինակ: Երկու երեխաներ՝ մեկը հարուստ ընտանիքից, մյուսը՝ աղքատ ընտանիքից, պետք է ունենան նույն որակյալ կրթություն ստանալու հնարավորություն։ Եթե հարուստ ընտանիքի երեխան հաճախում է լավ մասնավոր դպրոց, իսկ աղքատ ընտանիքի երեխան չունի հնարավորություն նույնիսկ լավ հանրակրթական դպրոց հաճախելու, սա սոցիալական անհավասարություն է։

2. Տնտեսական հավասարություն

Օրինակ: Երկու նույն որակավորում ունեցող մարդիկ պետք է ունենան նույն հնարավորությունը լավ աշխատանք գտնելու համար՝ անկախ իրենց սոցիալական ծագումից կամ սեռից։ Եթե մի գործատու տղամարդուն ավելի բարձր աշխատավարձ է առաջարկում, քան կնոջը՝ նույն աշխատանքի համար, սա սոցիալական անհավասարություն է։

3. Առողջապահական հավասարություն

Օրինակ: Եթե հարուստ մարդիկ կարող են ստանալ որակյալ բժշկական սպասարկում, մինչդեռ աղքատ մարդիկ ստիպված են ապավինել անորակ կամ թանկարժեք բուժօգնությանը, սա սոցիալական անհավասարության օրինակ է։

4. Գենդերային հավասարություն

Օրինակ: Շատ երկրներում կանայք նախկինում չէին կարողանում քվեարկել կամ զբաղեցնել որոշակի պաշտոններ։ Այսօր շատ տեղերում սա փոխվել է, բայց դեռևս կան երկրներ, որտեղ կանայք չունեն նույն քաղաքական կամ աշխատանքային իրավունքները, ինչ տղամարդիկ։

5. Իրավական հավասարություն

Օրինակ: Եթե որևէ հանցանք կատարած հարուստ մարդ կարող է վճարել լավագույն փաստաբաններին ու խուսափել պատժից, մինչդեռ նույն հանցանքը կատարած աղքատ մարդը դատապարտվում է ավելի խիստ, սա իրավական անհավասարության օրինակ է։

Սոցիալական հավասարությունը նշանակում է, որ նմանատիպ դեպքերում բոլոր մարդիկ պետք է ունենան հավասար իրավունքներ և հնարավորություններ՝ անկախ իրենց սոցիալական կարգավիճակից, սեռից կամ ֆինանսական հնարավորություններից։

Գիտելիքների ստուգում

1․ Համեմատել թվերը

    ա) -6 < 52         բ)   15 < 89

2․ Մինչև 0,1 ճշտությամբ կլորացնել թվերը և   հաշվել նրանց մոտավոր գումարը , եթե

ա) a=0,358=0.4
b=0,269 =0.2
a+b=0.6
բ) a=5,5979=5.6 
b=-0,6254=-1
a+b=4.6

3․ Նշել մի որևէ թիվ, որը գտնվում է տրված   թվերի միջև  

    ա) a=7,6 7.65 b=7,7 
բ) a=3,8 3.87 b=3,(8)    

4․ Գումարել անհավասարության երկու   մասերին միևնույն թիվը.

ա)  24 < 37=> 27<40     
բ) 31 > 25=> 36>30

5․ Բազմապատկել անհավասարության երկու  մասը միևնույն բացասական թվով:

ա) 13<26
-13>26        

բ) 42> 17
-42<17

6․ Հանել թվային անհավասարությունները։

ա) 19>12 և 16>11,

3>1 

բ) -5>-9 և 18>8
-23<17

7․ Կոորդինատային առանցքի վրա  պատկերել հետևյալ միջակայքը

ա)  (-7;9)       

բ) (-2;6]