Ընդգծված բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական բառերով:

Փոքր Ասիայի Եփեսոս քաղաքում հարյուր քսան տարի շարունակ մի  տաճար  էին կառուցում` բուսականության և պտղաբերության աստվածուհի Արտեմիսի տաճարը: Լիդիական Կրեսոս թագավորը Արտեմիսի տաճարին սյուներ էր նվեր տվել—նվիրել : Աստվածների պատկերներով  մարդու հասակ ունեցող բարձրաքանդակները զարդարում էին սյուները: Կրեսոսը Եփեսոսյսւն Արտեմիսին մի ուրիշ բարձր արժեք—բարձրարժեք  ունեցող նվեր էլ էր ընծա բերել`—ընծայաբերել կովերի` ոսկուց ձուլած —ոսկեձուլ դրոշմապատկերներ: Երբ աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը համարվող այդ տաճարի շինարարությունն ավարտին հասավ—ավարտվեց, զարմանք ու հիացմունք առաջացրեց—հիացրեց բոլոր նրանց մեջ, ում վիճակվեց տեսնել մարմարից կերտված—մարմարակերտ, նուրբ գեղեցկություն ունեցող—նրբագեղ շինությունը: Մ. թ. ա. 356 թ. Եփեսոսի բնակիչ ոմն Հերոստրատոս, ցանկանալով իր անունն անմահաց-նել, կրակի մատնեց նշանավոր սրբավայրը: Նրա հանցագործությունը բոլորին զայրացրեց: Փոքր Ասիայի բոլոր պետությունները միասին որոշեցին մոռացության տալ —մոռանալ Հերոստրատի անունը: Պատմություն գրողները—պատմագիրները  նույնիսկ տաճարի հրդեհի մասին գրելիս իրավունք չունեին  հրդեհողի անունը նշելու: Բայց հին աշխարհի որոշ հեղինակներ, այնուամենայնիվ, պահեցին ոճիրը գործողի—ոճրագործի անունը:

Տրված բաղադրյալ բառերի իմաստներն արտահայտի՛ր բառակապակցություններով:

Մատնաչափ-մատի չափ,
կիսագունդ-կիսած գունդ,
անհարթ-հարթություն չունեցող,
անտեսանելի-ոչ տեսնվող,
ինքնաշարժ-ինքնուրյուն շարժվող,
սկզբնական-Որևէ բանի սկիզբը կազմող,
արեմտաեվրոպական-արևմտյան եվրոպական,
աստղադիտարան-աստղերի դիտարան,
համաշխարհային-ողջ աշխարհ,
հավասարաչափ-հավասար չափ ունեցող:

Առաջադրանքներ։
1. Գրիր մեկ անհայտով հավասարման հինգ օրինակ։
x+5=3
x-2=0
x+3=7

x-9=8

6+x=11
2. Այնպիսի հավասարումներ կազմիր, որոնց արմատ լինի 7:
x+1=8

x+7=14

3. Լուծիր  հավասարումը.
ա) 1006 – 832 = 174
բ) 1405 – 1297 = 108
գ) 1714 — 818 = 896
դ) 330 – 303 = 27
ե) 84 + 40= 124
զ) 2003 + 2558 = 4561
x=4561-2003

4.Հավասարման արմա՞տն է արդյոք 3 թիվը.
ա) x – 3 = 0
3-3=0
այո
բ) x – 5 = 0
3-5=0
վոչ
գ) 7 – x= 0

7-3=0

վոչ
դ) 3 – x = 0

3-3=0

այո
ե) 2 ⋅ x = 6

2×3=6

այո
զ) x = 6 – x

3=6-3
այո

5. Ո՞ր հավասարումների արմատն է 1 թիվը.
ա) 2 ⋅ x = 5

2 x1=5

ոչ
բ) x = 1
այո
գ) 6 ⋅ x + 8 = 14
այո
դ) 4 ⋅ x = 0
ոչ

6.Կազմե՛ք հավասարում և լուծե՛ք այն.
ա) x թվին գումարել են 4 և ստացել են 19
բ) x թվից հանել են 10 և ստացել են 7
գ) 35-ից հանել են x թիվը և ստացել են 5
դ) 11-ին գումարել են x թիվը և ստացել են 25:

1.Տասնորդական կոտորակները գրիր դիրքային գրառումով:
1/100=0,01
12/100=0,12  
3412/1000=3,412
25893/10=258,93
-28/1000=-0,028

2.Տասնորդական կոտորակների դիրքային գրառումը ներկայացրու սովորական կոտորակի տեսքով:
2,5=25/10
0,25=25/100
-3,60=360/100
12,567=12567/1000

3.Համեմատիր.
1,25 < 1,3
-0,24 <  0,240
1, 28 < 12,8
0,09 <0,9

4. Տասնորդական կոտորակները ներկայացրու իրեն հավասար այլ տասնորդակա կոտորակի տեսքով.
   0,26=0,260
   1/10=10/100
   34,56=34,560
   2,489=2,4890
   0,01=0,010
   2,30006=2,00060
5. Կատարիր գործողությունը.
   ա) 2 + 0,38=2,38
   բ) -100+(- 0,096)=-100,096
   գ) 4,88+1,10=5,98
   դ) 0,245+0,2=0,445
6. Կատարիր գործողությունը.
   ա) 3,56 – 2,14=1,42
   բ) 111,782 – 111,6=0,182
   գ) 0,625 – 0,1=0,525
   դ) 81,22 – 82=-0,78
7. Կատարիր գործողությունը.
   ա) 1,037 – 1=0,037
   բ) 8,002 – 8=0,002 
   գ) 107,03 – 56=51,03
   դ) 3,263 – 2=1,263
8. Կատարիր գործողությունը.
   ա) 6,251 ⋅ 7=43,757
   բ) 14,55 ⋅ 2,1=30,555
   գ) -7,8⋅ 1,2=-9,36
   դ) 0,302 ⋅ 5=1,51
9. Կատարիր գործողությունը.
   ա) 8,36 ։ 2=4,18
   բ) 10,5 ։ 7=1,5
   գ) 40,25 ։ 2,3=17,5
   դ) 35,601 ։ 0,01 =3560,1
10. Կլորացրե՛ք մինչև հարյուրերորդականները, հետո  համեմատե՛ք ստացված  թվերը.
    ա) 0,136  = 0,144
    դ) 12,129 = 12,131
    բ) 2,254 =  2,256
    ե) 7,995 < 8,005

Լրացուցիչ։
Ճանապարհորդը 4ժ քայլել է 5,2 կմ/ժ արագությամբ և 3ժ քայլել է 4,8 կմ/ժ արագությամբ։ Որքա՞ն ճանապարհ է նա անցել: 35.2կմ։

1 ժամ. Շրջակա միջավայրի գործոններ

Օրգանիզմների գոյությունը պայմանավորված է իրենց շրջակա միջավայրի պայմաններով։ Կենդանի օրգանիզմները կարող են ապրել այնտեղ, որտեղ կան կյանքի և կենսագործունեության համար բարենպաստ գործոններ:

Շրջակա միջավայրի գործոնները

Հարցեր՝

1. Ի՞նչ խմբերի են բաժանվում էկոլոգիական գործոնները

1. անկենդան գործոններ

2. կենսական գործոններ

3. մարդածին գործոններ

2.Ինչո՞վ է պայմանավորված Երկրի վրա կենդանի օրգանիզմների տարածումը:

Բույսերը սերմեր են նետում այն կողմ և արդեն այդ բույսը մոռանում է իր մայրիկին և այդպես բոլոր բույսերը այն կողմ այն կողմ գցելով տարածվում են։

3.Տեսանյութ պատրաստիր շրջակա միջավայրի պահպանության մասին:

Առաջադրանքներ տասնորդական կոտորակների վերաբերյալ
Լրացնել նախորդ պարապմունքի առաջադրանքները,
Գործողություններ բացասական կոտորակների հետ

872 ա -1,4 բ -6,2 գ -5,1 դ 7,9 ե -6,1 զ -4․7

873 ա -6,72 բ -14,01 գ -18,75 դ -4,72 ե -1,714 զ -4,08

874 ա -6 բ -0,7 գ 8 դ -120 ե -30 զ 0,2

875 ա -12,16 բ 6,29 գ -2,94 դ 0 ե -4,5 զ 25

1. ա 154/100=1,54 բ 35416 /1000=35,416

2 ա 7 բ 11

3

12,1=12. 1/10
4,17=4. 17/100

Բ

1, 15,324 x 100=1532,4 բ 4,5 x 10=45

2

3

1. Որո՞նք են կենդանի օրգանիզմների կենսամիջավայրը:
   Կենդանի օրգանիզմները բնակվում են մեզ շրջապատող բնության որոշակի միջավայրերում: Բնակության համար պիտանի միջավայրեր են ծառայում ջուրը, օդը, ցամաքը, հողը, այլ կենդանի օրգանիզմները:
2. Ո՞րն է կոչվում օրգանիզմի բնակության վայր:
   Կենսամիջավայրի այն որոշակի տարածքը, որտեղ բնակվում է կենդանի օրգանիզմը, կոչվում է բնակության վայր։
3. Էկոլոգիական ի՞նչ գործոններ գիտեք:
   Երկրագնդի ամենամեծ էկոլոգիական համակարգը կենսոլորտն է:
4. Ինչպե՞ս է խոնավությունը ազդում կենդանի օրգանիզմների վրա:
   Այս միջավայրում առատ են օդն ու  լույսը, սակայն հաճախ են տատանվում ջերմաստիճանն ու խոնավությունը։ Հետաքրքիր դեր ունի քամին։ Այստեղ են ապրում համարյա բոլոր բարձրակարգ բույսերը։ Կենդանիներից այս միջավայրում ապրում են միջատները, սողունները, թռչունները, կաթնասունները և այլ օրգանիզմներ։
5. Ի՞նչ նշանակություն ունի լույսը կենդանի օրգանիզմների համար:
   
   Ջրային միջավայր-Ջրում հարմարավետ ապրում են ջրիմուռները և որոշ բարձրակարգ բույսեր։ Ջրում բույսերը կարող են աճել միայն այն խորությունների վրա, որտեղ լույս է թափանցում: Այդ խորություններում հնարավոր է ֆոտոսինթեզել: Ջրային կենսակերպին առավել լավ հարմարված են կենդանիները, որոնք մեծ քանակներով բնակվում են ծովերում, գետերում և լճերում:
   
   Օդացամաքային միջավայր-Այս միջավայրում առատ են օդն ու  լույսը, սակայն հաճախ են տատանվում ջերմաստիճանն ու խոնավությունը։ Հետաքրքիր դեր ունի քամին։ Այստեղ են ապրում համարյա բոլոր բարձրակարգ բույսերը։ Կենդանիներից այս միջավայրում ապրում են միջատները, սողունները, թռչունները, կաթնասունները և այլ օրգանիզմներ։

Բազմացումը կարող է լինել անսեռ կամ սեռական: Բազմացումը կենդանի օրգանիզմներին բնորոշ հիմնական հատկություններից է:
Անսեռ բազմացման ժամանակ նոր օրգանիզմի առաջացմանը մասնակցում է միայն մեկ ծնողական ձև, որից առաջանում են երկու կամ ավելի նոր՝ իրար նման օրգանիզմներ:

Սեռական բազմացմանը մասնակցում են երկու օրգանիզմ: Սեռական բազմացման ժամանակ առաջանում են մասնագիտացված սեռական բջիջներ՝ գամետներ:
Ծաղկավոր բույսերի սեռական բազմացման օրգանը ծաղիկն է, իսկ վարսանդը և առէջները նրա գլխավոր մասերն են: Որպեսզի ծաղկից առաջանա սերմերով պտուղ, անհրաժեշտ է, որ տեղի ունենա փոշոտում:

Բազմացում

Գրականության հղումը

Հարցեր`

1. Պատրաստել տեսանյութ անսեռ և սեռական բազմացման մասին:

2. Ի՞նչ է բազմացումը:

Բազմացումը կենդանի օրգանիզմներին բնորոշ հիմնական հատկություններից է:

3. Որո՞նք են անսեռ և սեռական բազմացումը:

Անսեռ բազմացման ժամանակ նոր օրգանիզմի առաջացմանը մասնակցում է միայն մեկ ծնողական ձև, որից առաջանում են երկու կամ ավելի նոր՝ իրար նման օրգանիզմներ:

Սեռական բազմացմանը մասնակցում են երկու օրգանիզմ: Սեռական բազմացման ժամանակ առաջանում են մասնագիտացված սեռական բջիջներ՝ գամետներ:

4. Անսեռ բազմացման ի՞նչ եղանակներ գիտեք:

Անսեռ բազմացման ամենապարզ ձևը կիսումն է, երբ մայրական օրգանիզմը բաժանվում է երկու հավասար մասերի։

5. Ի՞նչ է սպորը:

Սպորը անսեռ բազմացման միաբջիջ կամ բազմաբջիջ գոյացություններ։ Ծառայում են բազմացման և արտաքին անբարենպաստ պայմաններում պահպանվելու համար։ Որպես կանոն պատված են ամուր, արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ կայուն թաղանթով։ Զարգանում են ստորակարգ և բարձրակարգ բույսերի բազմացման օրգաններում, ինչպես նաե բակտերիաներից և նախակենդանիներից։ Բույսերի սպորներ սովորաբար գնդաձև կամ էլիպսոիդաձև են, ավելի հազվադեպ՝ գլանաձև։ Հաճախ ունենում են բարդ կազմություն, ամուր թաղանթ և երկար ժամանակ պահպանում ծլունակությունը։ 

6. Ի՞նչ է փոշոտումը:

Երկու տիպի փոշոտում կա՝ ինքնափոշոտում և խաչաձև փոշոտում։ Ինքնափոշոտումը կատարվում է երկսեռ ծաղիկներում, երբ ծակափոշին փոշանոթներից թափվում է նույն ծաղկի սպիի կամ փոշանոթից որևէ այլ եղանակով փոխադրվում է սպիի վրա մի ծաղկի սահմաններում։ Սակայն երկսեռությունը դեռևս բոլորովին էլ չի կանխորոշում ինքնափոշոտումը։

Sponsored Content

Բույսերի և կենդանիների կենսագործունեության արդյունքում առաջանում են նյութեր՝ ջրի ավելցուկ, ածխաթթու գազ, միզանյութ և այլ միացություններ, որոնք նրանց պիտանի չեն, որոշ նյութեր նույնիսկ վնասակար են:

Արտազատություն

Գրականության հղումը

Հարցեր

1. Ինչպե՞ս են բույսերն իրականացնում խարամների հեռացումը:

Նրանք արտազոտվում են կեղևի միջոցով :

2. Որո՞նք են միջատների արտազատության օրգանները:

Նրանց արտազատության օրգանները մալպիգյան անոթներն են :

3. Ո՞րն է կոչվում արգասիք:

Նյութափոխության ժամանակ առաջացած ոչ պիտանի նյութերը։

4. Որտե՞ղ են կուտակվում վնասակար նյութերը բույսերի և կենդանիների օրգանիզմներում:

Բույսերը — կերղև և տերև
կենդանի— կան կենդաներ որոնք ունեն արտզատության օրգաններ և կան որ ամբողջ մարմնով են արտազատում։

823)

ա) 12,5:10=1,25

բ)72,6:100=0,726

գ)173,56:100=1,7356

դ)0,3:100=0,003

ե)0,73:1000=

զ)1,664:10000=

829

ա)783:10=

բ)988:100=

գ)54000:10000=

դ)7800:1000=

ե)3:1000=

զ)5:100 000=

830

831

832