4,184
4,256

17,5
6,7

4000
130

837,21

1,Արշակունիների իշխանությունը ու՞մ օրոք դարձավ ժառանգական, գրե՛ք դրա նշանակությունը։

2,Ներկայացնել 226 թ․ գահի համար պայքարը Պարթևստանում/ Պարսկաստանում։

3,Ովքե՞ր էին Տրդատ արքայազնը և Գրիգոր Պարթևը։

4,Պարսից մոգերը ի՞նչ քաղաքականություն էին իրականացնում Մեծ Հայքում։

1.Կատարեք բաժանումը՝
⅔:¼=8/3
¼:⅕=5/4
2/45:1/45=90/45
2:¼=8/1
3:1/9=27/1
1.10/11:21/11=1
1.⅕:2.3/6=36/75

2. Կատարեք տասնորդական կոտորակների բաժանումը․

1,5:0,5=3
2,25:1,5=1,3
16,9:1,3=13
14,4:1,2=12
3:0,5=6
6:0,2=30
7,12:0.1=71,2
45,9:0,01=459,0

3.Նշված տասնորդական կոտորակները փոքրացրեք 100 անգամ։
1456,12:100=14,5612
23,16:100=0,2316
2671,022:100=26,71022
2,34:100=0.0234
0,1:100=0.001

4. Նշված տասնորդական կոտորակները  մեծացրեք 100 անգամ։
2,45*100=245
12,3*100=1230
0,15*100=15
2,56789*100=256,789
1,3*100=130
2,13*100=213

5. Կրկնողություն․ Գտիր արտադրյալը․
1,2×1,3=1.56
0,25×0,4=0.1
1,14×0,35=0,399
0,3×0,4=0,12
1,1×1,3=1,43
0,25×0,25=0,0625
8×0,125=1

6. Լուծիր խնդիրը.
Փիղը 0,7 տոննայով ծանր է գետաձիուց, իսկ նրանց ընդհանուր քաշը 8,3տոննա է։ Որքա՞ն է յուրաքանչյուրի քաշը։

Նախ վերհիշենք սովորոական կոտորակների բաժանումը․
5/7:2/9=5/7×9/2= (5×9) / (7×2)=45/14=3.3/14
Այժմ անցնենք տասնորդական կոտորակների բաժանմանը։
Մենք գիտենք, որ ցանկացած տասնորդական կոտորակ կարելի է ներկայացնել սովորական  կոտորակի տեսքով, այնուհետև կկատարենք բաժանումը, տես օրինակը․
Օրինակ՝
3,4:1,7=34/10:17/10=34/10 x 10/17=34/17=2/1=2
կամ
0,25:0,5=25/100:5/10=25/100×10/5=(25×10)/(100×5)=250/500=½

Առաջադրանքներ։
1.Կատարեք բաժանումը՝
⅔:¼=8/3
¼:⅕=5/4
2/45:1/45=90/45
2:¼=8/1
3:1/9=27/1
1.10/11:21/11=
1.⅕:2.3/6=

2. Կատարեք տասնորդական կոտորակների բաժանումը․
1,5:0,5=3
2,25:1,5=
16,9:1,3=
14,4:1,2=
3:0,5=
6:0,2=
7,12:0.1=
45,9:0,01=

3.Նշված տասնորդական կոտորակները փոքրացրեք 100 անգամ։
1456,12
23,16
2671,022
2,34
0,1

4. Նշված տասնորդական կոտորակները  մեծացրեք 100 անգամ։
2,45
12,3
0,15
2,56789
1,3
2,13

5. Կրկնողություն․ Գտիր արտադրյալը․
1,2×1,3
0,25×0,4
1,14×0,35
0,3×0,4
1,1×1,3
0,25×0,25
8×0,125

6. Լուծիր խնդիրը.
Փիղը 0,7 տոննայով ծանր է գետաձիուց, իսկ նրանց ընդհանուր քաշը 8,3տոննա է։ Որքա՞ն է յուրաքանչյուրի քաշը։

Բոլոր կենդանի օրգանիզմներին բնորոշ է սննդառությունը: Սննդում պարունակվում են նյութեր, որոնք անհրաժեշտ են նոր բջիջների առաջացման և օրգանիզմի կենսագործունեությունն էներգիայով ապահովելու համար:
Օրգանիզմի՝ նյութեր և էներգիա հայթայթելու գործընթացը կոչվում է սննդառություն:
Բույսերը չունեն հատուկ մարսողական համակարգ, քանի որ անհրաժեշտ սննդարար նյութերն առաջանում են նրանց բջիջներում լուսասինթեզի արդյունքում: Բույսերի մեծամասնությանը բնորոշ է հողային (հանքային) և օդային (լուսասինթեզ) սնուցում: Հողային սնուցումն իրականացնում է արմատային համակարգը, որը հողից ներծծում է ջուր և դրանում լուծված հանքային նյութեր, որոնք փոխադրող անոթներով հասնում են տերևներին:

Օդային սնուցման հիմնական օրգանները կանաչ տերևներն են: Տերևները օդից վերցնում են ածխաթթու գազը: Ցամաքային բույսերն ածխաթթու գազը կլանում են օդից, իսկ ջրային բույսերը՝ ջրից:
Տերևի քլորոպլաստերը պարունակում են կանաչ գունանյութ՝ քլորոֆիլ, որտեղ Արեգակի լույսի էներգիայի հաշվին անօրգանական նյութերից՝ ջրից և ածխաթթու գազից, սինթեզվում են օրգանական նյութեր, և անջատվում են թթվածին: Այս երևույթն անվանում են լուսասինթեզ, իսկ այս եղանակով սնվող օրգանիզմներին՝ ավտոտրոֆ:
Կենդանիները, սնկերը և բակտերիաների մեծ մասը չեն կարող ինքնուրույն սինթեզել օրգանական նյութեր. նրանք սնվում են այլ օրգանիզմներում կուտակված պատրաստի օրգանական նյութերով: Այդպիսի օրգանիզմները ստացել են հետերոտրոֆ անվանումը: Կենդանիները սննդառության գործընթացում օգտագործում են բույսերում կուտակված արեգակնային էներգիան: Այն կենդանիները, որոնք սնվում են միայն բույսերով կոչվում են բուսակեր կենդանիներ: Գիշատիչները սնվում են բուսակեր կենդանիներով: Կենդանիների դիակներով սնվող կենդանիներն անվանվում են դիակերներ:
Բնության մեջ հանդիպում են օրգանիզմներ, որոնք սնվում են՝ այլ օրգանիզմների հետ համակեցություն առաջացնելով: Կան նաև օրգանիզմներ, որոնք ամբողջությամբ ապրում են այլ օրգանիզմի հաշվին՝ նրան ոչինչ չտալով: Դրանք մակաբույծներն են:
Սննդանյութերի բարդ օրգանական միացությունները՝ սպիտակուցները, ածխաջրերը և ճարպերը, վերածվում են պարզ միացությունների, որոնք ներծծվում են արյան մեջ և տարածվում ամբողջ օրգանիզմում: Սննդի այսպիսի մշակումը կոչվում է մարսողություն, որն իրականանում է մարսողական համակարգում:

Գրականության հղումը

Հարցեր

1,Սննդառության ի՞նչ եղանակներ են ձեզ հայտնի:

Լույս, ջերմություն, օդ, սնունդ։

2,Ինչպե՞ս են սնվում բույսերը:

Հողային՝ Արմատային համակարգի միջոցով ստանում ջուր և հանքային նյութեր
Օդային՝ Կանաչ տերները ստանում են ածխաթթու գազ

3,Որո՞նք են ավտոտրոֆ և հետերոտրոֆ օրգանիզմները:

Ավտոտրոֆ բույսերը ինքնուրույն սինթեզում են օրգանական նյութեր իրենց համար։
Հետերոտրոֆ օրգանիզմները չեն կարող ինքնուրույն սինթեզել նյութեր և այդ հետևանքով օգտվում են այլ օրգանիզմների սնված նյութերից։

4,Ո՞ր բույսերն են սնվում կենդանիներով և ինչու՞:

Ցողիկը, վեներայի մաշիկը, ճանջասպանը, որոնք միջատներ են ուտում նրանց մեջ օգտագործվող նյութերով սնվելու համար։

Յուրաքանչյուր կենդանի օրգանիզմ կազմված է բջիջներից: Բազմաբջիջ օրգանիզմների կառուցվածքային փոքրագույն մասնիկը բջիջն է: Բջիջներից առաջացնում են հյուսվածքներ, հյուսվածքներից օրգաններ, օրգաններից՝ օրգանների համակարգեր:
Կենդանի օրգանիզմում յուրաքանչյուր օրգան և օրգանների համակարգ կատարում է որոշակի գործառույթ: Դրանց փոխկապակցված աշխատանքն ապահովում է օրգանիզմի՝ որպես միասնական համակարգի կենսագործունեություն:

Օրգաններից որևէ մեկի աշխատանքի խանգարումն անմիջապես ազդում է մյուս օրգանների և ամբողջ օրգանիզմի աշխատանքի վրա:
Կենդանիների մարսողական համակարգն ապահովում է օրգանիզմը սննդարար նյութերով: Մարսողության կամ սննդանյութերի ներծծման ցանկացած խանգարում անդրադառնում է բոլոր օրգանների աշխատանքի վրա: Չստանալով բավարար քանակությամբ սննդարար նյութեր՝ օրգանիզմի աճը դանդաղում է, խանգարվում է բջիջների վերականգնումը, նվազում է ակտիվությունը:
Բույսերի կյանքը սկսվում է սերմի ծլումից: Տերևներում սննդարար նյութեր չեն կարող առաջանալ առանց ջրի և նրա մեջ լուծված հանքային աղերի: Դրանք արմատներով ներծծվում են հողից և ցողունով հասնում տերևներին: Արմատի կամ ցողունի ցանկացած վնասվածք խանգարում է այդ գործընթացին, և տերևները ջուր և հանքային նյութեր չեն ստանում: Միևնույն ժամանակ առանց տերևներում սինթեզված սննդարար նյութերի անհնար է արմատների և ցողունների աճը: Այն չի կարող ծաղկել, ձևավորել պտուղներ և սերմեր:
Կենդանի օրգանիզմների աճն ու զարգացումը, շնչառությունը, սնուցումը, բազմացումը կախված են շրջակա միջավայրի պայմաններից: Բոլոր կենդանի օրգանիզմները արձագանքում են շրջակա միջավայրի փոփոխություններին, և դրանից է կախված նրանց կենսագործունեությունը:
Գրականության հղումը

Հարցեր

1. Ինչո՞վ է պայմանավորված օրգանիզմի ամբողջականությունը:

Բջիջից առաջանում է հյուսվածք, հյուսվածքից օրգան, իսկ օրգանից  օրգանիզմ: Օրգանիզմին պետք է սնունդ, թթվածին, որպեսզի նա լինի ամբողջական:

2. Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե կենդանին չստանա բավարար քանակությամբ սննդանյութ:

Օրգանիզմի աճը կդանդաղի, բջիջները էլ չեն վերականգնվի և ակտիվությունը կիջնի:

2,5-25/10

4,4-44/10

1,2-12/10

3,6-36/10

8,5-85/10

7,8-78/10

9,6-96/10

5,2-52/10

8,3-83/10

6,9-69/10

1․ Հայոց ո՞ր թագավորի օրոք Քրիստոնեությունը սկսվեց տարածվել Հայաստանում։

301 թվականին՝ Հայոց Տրդատ Գ Մեծ թագավորի օրոք,  քրիստոնեությունը պաշտոնապես հռչակվել է Մեծ Հայքի թագավորության պետական կրոն և սկսել բռնի կերպով տարածվել ամբողջ Մեծ Հայքի տարածքում։

2․ Ի՞նչ քաղաքականություն էր վարում Վաղարշ 1-ին Արշակունին Մեծ հայքի նկատմամբ։

Վաղարշ I–ը, մեծաքանակ զորքով մտնելով Հայաստան, պաշարում է Տիգրանակերտը: Վաղարշը դադարեցնում է Տիգրանակերտի պաշարումը` պայմանով, որ Տրդատին Հայոց թագավոր ճանաչելու առաջարկով դեսպանություն ուղարկվի Հռոմ:

3․ Ներկայացրե՛ք հայ-պարթևական դաշինքը և Հռանդեայի ճակատամարտը;

62 թ. գարնանը Արածանիի ափին՝ Հռանդեա վայրում, տեղի ունեցած ճակատամարտում Պետոսի լեգեոնները պար տություն են կրում Վաղարշի ու Տրդատի գլխավորած հայ–պարթևական ուժերից: Հռոմեական զինվորներն, ի նշան պարտության, ծնկաչոք անցնում են հայ–պարթևական զորքի նիզակների՝ «լծի» տակով: Դա մեծագույն խայտառակություն էր հռոմեական անպարտելի համարվող բանակի համար:

4․ Ինչպե՞ս Տրդատ 1-ինը բազմեց հայոց գահին։

Ներոն կայսրը ճիգեր էր գործադրում փրկել Հռոմի հեղինակությունը: Նա որոշում է շարունակել պատերազմը: Երբ Վաղարշի պատվիրակությունը ժամանում է Հռոմ, կայսրը հայտնում է, որ կճանաչի Տրդատի գահակալությունը, եթե նա անձամբ գա իր տերության մայրաքաղաք և թագը ստանա իրենից: Կորբուլոնը 64 թ. վերստին արշավում է Հայաստան:
Սակայն պատերազմը վերսկսելու փոխարեն պարթևական թագավորին խոր հուրդ է տալիս ընդունել Ներոնի առա ջարկը: Վաղարշ I-ը և Տրդատը համա- ձայնում են պայմանով, որ խաղաղության պայմանագիրը կնքվի Հռանդեայում: Այդպես էլ արվում է:
Հռանդեայի պայմանագրի համաձայն՝ 65 թ. Տրդատը մեծ շքախմբով մեկնում է Հռոմ: Ուղևորության ծախսերը հոգում էր կայսերական գանձարանը: Հասնելով Նեապոլիս (Նեապոլ) քաղաքը և ներկայանալով Ներոնին` Տրդատը հրաժարվում է իր վրայից հանել սուրը։ Դա կայսերական պալատում ընդունված արարողակարգի խախտում էր, սակայն Տրդատն իրեն պա հում է որպես հաղթանակած կողմ:
Տրդատն ու Ներոնը այդտեղից միասին ժամանում են Հռոմ։ Կայսրության մայրաքաղաքում մեծ հանդիսավորությամբ Տրդատը թագադրվում է: Ներոնը Տրդա տին ճանաչում է Հայաստանի թագավոր և նրան մեծ գումար ու արհեստավորներ տրամադրում՝ Կորբուլոնի կողմից ավեր ված Արտաշատը վերականգնելու համար:

1/10, 7/100, 23,1000, 7/10000

1×5/2×5

2×4/2×5

4×9/4×25

25×17/25×4

5×20/5×29

ա) 65,103*10=651,03‬

բ) 0,329*1000=329‬

գ) 7,393*10000=73 930‬

դ) 0,999*100=‬99,9‬

ա) 35,707:10=3,5707

բ) 0,98:100=0,0098‬

գ) 1,765:1000=0,001765‬

դ) 0,2‬

ա) (0,241-0,15)*100+(3,72+14,25)*10=0,091‬+17,97=18,061‬*100=1 806,1‬*10=18 061‬

1) անտեսելով կոտորակների գրառումներում եղած ստորակետները`բազմապատկել ստացված բնական թվերը,

2) ստացված արտադրյալում աջից ստորակետով առանձնացնել այնքան թվանշան, քանի թվանշան որ կա երկու արտադրիչների կոտորակային մասերում միասին։

Օրինակ` 23,5 ⋅ 0,01 = 0,235

Այս հաշվեկանոնին կարելի է հանգեցնել նաև այն դեպքերը, երբ արտադրիչներից մեկը բացասական տասնորդական կոտորակ է։

Ձևակերպենք համապատասխան հաշվեկանոնը։

Տասնորդական կոտորակները բազմապատկելու համար պետք է՝

1) բազմապատկել այդ կոտորակների բացարձակ արժեքները,

2) ստացված արտադրյալից առաջ դնել + նշանը, եթե բազմապատկվող կոտորակներն ունեն նույն նշանը, և դնել – նշանը, եթե բազմապատկվող կոտորակների նշանները տարբեր են։

1) Կատարե՛ք բազմապատկում.

ա) 3,81 ⋅ 2,95=3,6195

   դ) 17,32 ⋅ 896,1= 15,520.452

բ) 16,387 ⋅ 0,29=4,75223

ե) 1,11 ⋅ 0,32 =0,3552

գ) 0,782 ⋅ 0,55=0,4301

զ) 0,92 ⋅ 10,03 =9,2276

2) Կատարե՛ք բազմապատկում.

ա) 12 ⋅ 0,36=4,32

դ) 4 ⋅ 2,575=20,300

բ) 200 ⋅ 1,25=250

ե) 77 ⋅ 0,98 =75.46

գ) 5 ⋅ 66,99=334,95

զ) 134 ⋅ 1,73 =231,82

3.Երկու քաղաքների միջև եղած ճանապարհը մեքենան կարող է անցնել 5 ժամում, եթե ընթանա 80 կմ/ժ արագությամբ։ Սակայն մեքենան ճանապարհի առաջին կեսն անցել է 100 կմ/ժ արագությամբ, երկրորդը` 50 կմ/ժ։ Ինչքա՞ն ժամանակում է մեքենան անցել ամբողջ ճանապարհը։

5×80=400 կմ

400:2=200 կմ

200:100=2 ժամ

200:50=4 ժամ

4+2=6 ժամում

Աշխատանք դասագրքից, համար՝ 804, 805, 808, 809, էջ` 154

804

ա)0,02×10=0,2

բ)3,2×100=320

գ)0,3×1000=300

դ)2,39×1000=2390

ե)0,041×100=4,1

զ)0,0005×1000=0,5

805

ա)2,4×2=4,8

բ)3,1×3=9,3

գ)0,5×2=1

դ)2,5×4=10

ե)1,25×8=10

զ)0,72×2=1,44

է)5,2×0,4=208

ը)7,1×0,9=6,39

թ)0,08×0,13=0,0104