Գրականություն 04.12.2025

1. Կարդա՛ մտքերը՝ յուրաքանչյուրի դիմաց գրելով փա՞ստ է, թե՞ պնդում։ 

Հայոց գրերը ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը 405 թվականին։ 

փաստ

Հայոց գրերի ստեղծումը նպաստեց հայ ազգային ինքնության և մշակույթի պահպանմանը։ 

պնդում

Մուրացանը 19-րդ դարի հայ գրող է, ով իր ,,Առաքյալը,, վիպակում ցույց է տալիս գյուղի այնպիսի պատկեր, որը տարբերվում է գլխավոր հերոսի պատկերացումներից։ 

փաստ

Ցանկացած մարդ, հանդիպելով իր սպասումները չարդարացնող իրադրության, պարտավոր է մտածել, որ ինքը ևս պատասխանատու է իրավիճակը փոխելու հարցում։

պնդում

 Գուրգեն Մահարին 20-րդ դարի հայ գրականության խոշոր դեմքերից է, ով իր ,,Էջմիածին,, ստեղծագործությունում պատմել է գաղթի և որբության մասին։

փաստ

 Ողբերգական իրադարձությունների հետևանքով ուժեղ անհատը ստեղծում է ապրելու իր բանաձևը։

պնդում

 Տարբեր ժամանակներում որբությունն ու գաղթն ունեն նույն դեմքը։

պնդում

 Հրանտ Մաթևոսյանը արձակագիր է, ով ,,Կանաչ դաշտը,, ստեղծագործության մեջ արտացոլել է գոյության կռիվը, նկարագրել մայրական սիրո դրսևորումը։

փաստ

 Մայրական սերը բնության ամենահզոր գործիքն է՝ կյանքի հավերժությունն ապահովող։

պնդում

 ,,Նռնենիներ,, պատմվածքը գրել է Վ․ Սարոյանը։ 

փաստ

Նռնենիների այգի տնկելը հայրենիքը վերագտնելու երազանքի խորհրդանիշն էր։

պնդում

Արտաշես թագավորը իրականցրեց հողային բարեփոխումներ, որով տարանջատեց մասնավոր հողատիրությունը համայնքային հողերից։ 

փաստ

Արտաշես Ա թագավորը բանիմաց տնտեսագետ էր։ 

պնդում

2. Պնդում ձևակերպիր հետևյալ թեմաների շուրջ։ 

Ա․ Անգաղթ խալիֆան համանուն ստեղծագործության հերոսն է, ով կարևորոում է երաժշտությունը։ 

Պնդում․ Անգաղթ խալիֆան համոզված է, որ երաժշտությունը մարդու հոգին կանաչեցնող և կյանքի արժեքը բացատրող ուժ ունի։

Բ․ Հետաքրքրասեր Բեսեին սիրում էր տարբեր հարցեր տալ և քննել պատասխանները։

Պնդում․ Հետաքրքրասեր Բեսեն ինչ–որ նոր բան իմանալու անսպառ ծարավ ուներ և միշտ փորձում էր խորացնել յուրաքանչյուր ստացած պատասխան։

 Գ․ ,,Մի հին չինական զրույց,, ստեղծագործության կայսրը հրամայեց սև գլխարկները փոխարինել սպիտակներով։ 

Պնդում․ Կայսրը համոզված էր, որ գլխարկների գույնի փոփոխությունը կարող է կարգ ու կանոն հաստատել պետությունում։

ՔԻՄԻԱ 9 Դեկտեմբերի 1-5

6-րդ շարք

A K₂SO₄ – աղ
B KMnO₄ – աղ
В NaOH – հիմք (հիդրօքսիդ)
Գ Ba(OH)₂ – հիմք
Դ BaO – օքսիդ

7-րդ շարք

A Zn(OH)₂ – հիմք
B N₂O₅ – օքսիդ
В H₃PO₄ – թթու
Գ CuCl₂ – աղ
Դ NO₂ – օքսիդ

8-րդ շարք

A H₂SO₃ – թթու
B LiOH – հիմք
В CO₂ – օքսիդ
Գ H₂S – թթու
Դ K₂SO₄ – աղ

9-րդ շարք

A Fe(OH)₂ – հիմք
B Fe₂O₃ – օքսիդ
В H₂CrO₄ – թթու
Գ HF – թթու
Դ Na₂CO₃ – աղ

10-րդ շարք

A NaCl – աղ
B SiO₂ – օքսիդ
В H₂O – օքսիդ (ջուր)
Գ H₂SO₄ – թթու
Դ K₂O – օքսիդ

Դեկտեմբերի 1-5

Ամփոփում ենք նոյեմբերը(բանավոր):

Ո՞րն է թթուների և հիդրօքսիդների (հիմքերի) սահմանումը:

  1. Թթուներ են այն նյութերը, որոնք ջրում քայքայվելիս արձակում են H⁺ ջրածնի իոն։
    Հիդրօքսիդներ (հիմքեր) են այն նյութերը, որոնք ջրում քայքայվելիս արձակում են OH⁻ հիդրօքսիդ իոն։

1. Ո՞րն է ցանկացած թթվի կազմի պարտադիր տարրը։ Գրե՛ք դրա քիմիական նշանը։

Ջրածին – H

2. Ո՞րն է բոլոր հիդրօքսիդների (հիմքերի) բանաձևի պարտադիր մասը։

OH-հիդրօքսիդ խումբը

3. Ի՞նչպես ենք դասակարգում թթուները ըստ թթվածնի պարունակության։ Բերե՛ք մեկական օրինակ։

Թթվածնային – օրինակ՝ H₂SO₄

Անթթվածնային  – օրինակ՝ HCl

4. Ինչպե՞ս է կոչվում այն հիդրօքսիդը, որը լուծվում է ջրում։

Ալկալի

5. Ի՞նչ գույն է ստանում լակմուսի թուղթը, երբ այն ընկղմում են թթվի լուծույթի մեջ։

Այն ստանում է կարմիր գույն:

6. Թվարկե՛ք ալկալիներին բնորոշ մեկ ֆիզիկական հատկություն։

Նրանք լուծվում են ջրում, առաջացնելով հիդրօքսիդային իոն 

7. Ինչպե՞ս է կոչվում այն նյութերը, որոնք փոխում են իրենց գույնը՝ կախված լուծույթի թթվային կամ հիմնային լինելուց:

Ցուցանիշներ (ինդիկատորներ)

8. Ի՞նչ նյութեր են  առաջանում թթվի և հիմքի փոխազդեցությունից։

Թթվի և հիմքի փոխազդեցությունից ստանում ենք աղ և ջուր:

9. Ինչպե՞ս է կոչվում թթվի և հիմքի միջև տեղի ունեցող փոխազդեցությունը։

Թթվի և հիմքի միջև տեղի ունեցող փոխազդեցությունը կոչվում է չեզոքացում:

10. Թթունները փոխազդու՞մ են մետաղների հետ։ Եթե այո, ի՞նչ նյութեր են առաջանում այդ դեպքում։

Այո թթուները փոխազդում են մետաղների հետ: Առաջանում է աղ և H₂:

11.Ի՞նչ է տեղի ունենում անլուծելի հիմքերի հետ, երբ դրանք տաքացնում են (ջերմային քայքայում)։ Ի՞նչ նյութեր են առաջանում:

Տաքացնելիս քայքայվում են՝ առաջացնելով
օքսիդ + ջուր

12. Հնարավո՞ր է արդյոք ստանալ լուծելի հիմք (ալկալի) մետաղի և ջրի փոխազդեցությունից։

Այո, ալկալի ստացվում է ալկալի մետաղների ջրի հետ փոխազդեցությունից։
Ալկալի մետաղները Մենդելեևի աղյուսակի I խմբի  մետաղներն են, բացի ջրածնից։

Ex. Card

 Write the verbs in the right tense form.

Thomas Isherwood arrived at Tindaro by the morning train. He was tall and thin. His eyes (1) were Blue and his face was brown (to be). He looked tired as he (2) had not slept Well in the train (not to sleep). He wore a grey overcoat and a blue and white scarf, and a brown hat.

No one (3) had come To meet him, and he walked slowly along the platform carrying a brown leather suitcase (to come). He looked for a porter and gave him the luggage ticket.

He (4) did not know Italian, not a word of it (not to know). He was a typical Englishman just capable of asking “How much” – “give me the change”.

He said only on word to the porter – “Taxi”. His luggage (5) was put Into the taxi and then he himself got in (to be put).

ՀՀ կարմիր գիրք

ԿԵՆԴԱՆԻ — Կովկասյան փառն (լեզգիյ փառն)

Ինչու է կարմիր գրքում․

Թվաքանակը կտրուկ նվազել է որսագողության, բնակավայրերի կորստի և անհանգստացման պատճառով։
Տարածման տարածքը սահմանափակ է և փոքր։

Տանձենու վայրի տեսակ (Վայրի տանձ / Ասիական տանձ)

Ինչու է կարմիր գրքում․

Հանդիպում է շատ քիչ վայրերում
Բնակավայրերը վնասվում են շինարարությամբ ու հողերի մշակմամբ

ԹՐՉՈՒՆ — Սև արագիլ

Ինչու է կարմիր գրքում․

Թվաքանակը շատ քիչ է, բների համար տեղերը սահմանափակ են։
Մարդկային գործունեությունը (անտառահատումներ, աղտոտում) խանգարում է նրանց բազմացմանը։

Դաս 2. Թեմա՝ Էլեկտրական երևույթներ (22․09- 26․09)

 3. Ատոմի կառուցվածքը:

Ատոմը բաղկացած է միջուկից (պրոտոններ և նեյտրոններ) և էլեկտրոններից, որոնք պտտվում են միջուկի շուրջը։

§ 4. Մարմինների էլեկտրականացման բացատրությունը:  Լիցքի պահպանման օրենքը

Մարմինների էլեկտրականացման բացատրությունը․
Երբ երկու մարմիններ շփվում կամ հպվում են, էլեկտրոնները անցնում են մեկ մարմնից մյուսը։ Մեկը ստանում է ավելորդ էլեկտրոններ և դառնում է բացասական, մյուսը կորցնում է էլեկտրոններ և դառնում է դրական։

Լիցքի պահպանման օրենքը․
Էլեկտրական լիցքը չի ստեղծվում և չի կորչում․ այն միայն տեղափոխվում է։ Ընդհանուր լիցքը միշտ մնալիս է անփոփոխ։

§ 3. Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ի՞նչ կառուցվածք ունի ատոմը` ըստ Ռեզերֆորդի:

Ռեզերֆորդի մոդելի համաձայն, ատոմն ունի փոքր, դրական լիցքավորված միջուկ, որի շուրջը շրջանառվում են էլեկտրոնները։ Ատոմի մեծ մասը դատարկ տարածություն է։

2. Ինչո՞վ են միմյանցից տարբերվում տարբեր քիմիական տարրերի ատոմները:

Տարբեր տարրերի ատոմները տարբերվում են միջուկում գտնվող պրոտոնների քանակով (ատոմական թիվ)։ Պրոտոնների քանակն է որոշում տարրի տեսակը։

3. Ի՞նչ մասնիկներ կան միջուկում:

Միջուկում կան՝

պրոտոններ (դրական լիցքով),
նեյտրոններ (չեզոք մասնիկներ)։

4. Ինչպիսի՞ն է ջրածնի, հելիումի, բերիլիումի ատոմների կառուցվածքը:

Ջրածին (H) — 1 պրոտոն, 0 կամ 1 նեյտրոն, և 1 էլեկտրոն
Հելիում (He) — 2 պրոտոն, 2 նեյտրոն, և 2 էլեկտրոն
Բերիլիում (Be) — 4 պրոտոն, 5 նեյտրոն (մոտավորապես), և 4 էլեկտրոն

5. Ինչպե՞ս են առաջանում՝ ա. դրական իոնները, բ. բացասական իոնները:

ա. դրական իոնները (կատիոններ)

Երբ ատոմը կորցնում է էլեկտրոններ, նրա վրա մնում է ավելորդ դրական լիցք։

բ. բացասական իոնները (անիոններ)

Երբ ատոմը ստանում է լրացուցիչ էլեկտրոններ, նրա վրա առաջանում է բացասական լիցք։

§ 4. Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ինչո՞ւ սովորական պայմաններում մարմինը լիցք չունի:

Քանի որ դրական և բացասական լիցքերի քանակը հավասար է և իրար չեզոքացնում են։ Մարմինը ընդհանուրում էլեկտրաչեզոք է։

2. Բացատրե՛ք հպված մարմինների էլեկտրականացման երևույթը:

Երբ երկու տարբեր նյութեր շփվում են, էլեկտրոնները կարող են անցնել մեկ նյութից դեպի մյուսը։ Արդյունքում՝

մեկը ստանում է բացասական լիցք,
մյուսը՝ դրական։

3. Ինչո՞ւ շփումով էլեկտրականացնելիս մարմինների վրա առաջանում են բացարձակ արժեքով հավասար, բայց տարանուն լիցքեր:

Քանի որ էլեկտրոնները միայն տեղափոխվում են, ոչ թե ստեղծվում կամ ոչնչանում։
Եթե մի մարմինը կորցնում է որոշակի թվով էլեկտրոններ, մյուսը ստանում է նույնքան էլեկտրոններ, այսինքն՝ լիցքերի քանակները հավասար են, բայց նշանները՝ տարբեր։

4. Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենքը:

Էլեկտրական լիցքի ընդհանուր քանակը մշտապես պահպանվում է․ լիցքները չեն կարող ստեղծվել կամ անհետանալ, նրանք միայն անցնում են մեկ մարմնից մյուսը։

Դաս 1. (08․09- 15․09)Էլեկտրական երևույթներ.§1. Մարմինների էլեկտրականացումը: Էլեկտրական լիցք: § 2. Էլեկտրացույց: Էլեկտրական լիցքի բաժանելիությունը

1Հարցեր.
1.Ինչպիսի՞ ուժեր են ծանոթ ֆիզիկայի նախորդ դասընթացից:

Ծանոթ են գրավիտացիոն շփման ռբխող տեղաշարժման, առաձգական, հիդրոստատիկ և օդային դիմադրության ուժերը

2. Ինչո՞ւ ապակե բաժակի և թղթի կտորների գրավիտացիոն փոխազդեցությունը նկատելի չէ

Քանի որ գրավիտացիոն ուժը շատ թույլ է փոքր զանգվածներ ունեցող մարմինների միջև

3. Ինչպե՞ս են փոխազդում շփված պլաստմասսայե գրիչը և թերթի շերտը:

Գրիչը ստանում է էլեկտրական լիցք և գրավում թղթի թեթև կտորները

4. Ինչպես են փոխազդում նույն ձողով շփված թղթի 2 շերտերը:

Երկուսն էլ ստանում են նույն տեսակի լիցք և հեռու են մղվում իրարից։

5. Ինչպես են կոչվում իրար շփելիս մարմինների միջև ծագող նոր բնույթի ուժերը:

Դրանք կոչվում են էլեկտրական ուժեր։

6. Ինչպես է առաջացել էլեկտրականություն անվանումը:

«Էլեկտրոն» բառից (հունարեն՝ ambre, ամբեր/Էլեկտրա քար**).
Ամբերը շփելիս լիցքավորվում էր և գրավում թեթև մարմիններ։

7. Էլեկտրական լիցքերի ի՞նչ տեսակներ կան:

Դրական (+) և բացասական (–) լիցքեր։

8. Ձևակերպել Կուլոնի օրենքը:

Երկու կետային լիցքերի փոխազդեցության ուժը՝

ուղղակի համեմատական է լիցքերի արտադրյալին,
հակադարձ համեմատական է նրանց միջև հեռավորության քառակուսուն։

9.Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի միավորը ՄՀ-ում:

Կուլոն (C)

2 Հարցեր

1. Ո՞ր երևույթի վրա է հիմնված էլեկտրացույցի աշխատանքը:

Ազատ թեթև մարմինների միմյանց վանելու երևույթի վրա (նույնանման լիցքեր վանում են)։

2. Նկարագրեք դպրոցական էլեկտրացույցի կառուցվածքը:

Կազմված է՝
մետաղական գնդիկից,
բարակ լարից,
2 թեթև թղթե կամ ալյումինե թիթեղիկներից,
ամբողջը ամրացված է ապակե տարայի մեջ։

3. Ի՞նչ է էլեկտրաչափը:

Սարք, որը չափում է էլեկտրական լիցքի մեծությունը։

4. Ըստ էլեկտրացույցի թերթիկների բացման անկյան կամ էլեկտրաչափի սլաքի շեղման՝ ինչպե՞ս են դատում նրանց լիցքի մասին

Ավելի մեծ բացում/շեղում → ավելի մեծ լիցք։
Փոքր բացում/շեղում → փոքր լիցք։

5. Ինչպե՞ս ցույց տալ փորձով, որ էլեկտրական լիցքը բաժանվում է մասերի:

Լիցքավորված մարմնին մոտեցնելով երկու համաչափ թիթեղիկներ, նրանք հավասարապես լիցքավորվում են, այսինքն՝ լիցքը բաժանվում է։

6. Կարելի՞ է արդյոք էլեկտրական լիցքն անվերջ բաժանել:

Ո՛չ։ Այն հնարավոր է բաժանել մինչև տարրական լիցք, որը այլևս չի բաժանվում։

7. Որքա՞ն է տարրական լիցքը:

e = 1.6 × 10⁻¹⁹ C

Կարմիր գրքում գրանցավ Թրչուն Կենդանի և Բույս

Կենդանի — Կովկասյան ընձառյուծ

Կովկասյան ընձառյուծը գրանցված է Կարմիր գրքում, քանի որ նրա թիվը Հայաստանում շատ քիչ է։ Բնակավայրերը նվազել են, իսկ որսագողությունը և սննդային բազայի պակասը կտրուկ վնասել են տեսակին։

Թռչուն — Գարունձիթակ

Գարունձիթակը ընդգրկված է Կարմիր գրքում, որովհետև նրա ապրելու տարածքները՝ լճերը և ճահիճները, հաճախ չորանում կամ աղտոտվում են։ Բազմանալու վայրերը նույնպես խանգարվում են մարդկանց կողմից, ինչի հետևանքով թռչնի քանակը նվազում է։

Բույս — Բեժանիկ

Բեժանիկը պահպանվող բույս է, քանի որ բնական տարածքները նվազում են՝ շինարարության, հողագործության և մարդու միջամտության պատճառով։ Բույսը նաև հաճախ են կտրում իր գեղեցկության համար, ուստի այն դարձել է հազվագյուտ։

Oтзыв Кем ты стал бы на месте Старшего Брата: Послушным или ответственным

Если бы я оказался на месте Старшего Брата я бы выбрал быть ответственным
Послушание важно но оно не делает человека самостоятельным
Ответственный человек умеет принимать решения и думать о последствиях
Старший Брат должен быть примером для младших и поддерживать их
Он обязан заботиться о них и помогать им в сложных ситуациях
Такое отношение показывает зрелость и силу характера
Поэтому я считаю, что ответственность намного важнее простого послушания

Passive Voice – Exercise

Write down the passive form of the verbs. Use the tense in brackets.
1. Paul will be sent to prison.
2.My brother has just been beaten in the race.
3.He was told to wait outside.
4.I was not paid for the work.
5.Policemen are often asked the way.
6.Their lawn is cut once a week.
7.We will be asked by the police.
8.The towels were not used.
9.The jewels have not been sold so far.
10.They are taught French.
11.The fire brigade was phoned soon after the fire had broken out.
12.You will be laughed at if you talk such nonsense.
13.All the fruits were eaten up by the guests.
14.The email will be answered tomorrow.
15.The best cookies are sold here.

People eat 40 million hamburgers every day.
40 million hamburgers are eaten every day.

  1. People speak English all over the world.
    English is spoken all over the world.
  2. Where did they invent gun powder?
    Where was gun powder invented?
  3. The police didn’t find the missing girl last weekend.
    The missing girl wasn’t found last weekend.
  4. Tourists don’t visit this museum very often.
    This museum isn’t visited very often.
  5. Workers are building a new fun park in town.
    A new fun park is being built in town.
  6. When did they translate this book into English?
    When was this book translated into English?
  7. Women send thousands of emails to the star every month.
    Thousands of emails are sent to the star every month.
  8. Sally brought me some fresh grapes.
    I was brought some fresh grapes by Sally.
  9. Some dangerous-looking men were following me the whole evening.
    I was being followed the whole evening by some dangerous-looking men.

The Passive: Mixed Tenses
Change these sentences from active to passive.

  1. People speak Portuguese in Brazil.
    Portuguese is spoken in Brazil.
  2. The Government is planning a new road near my house.
    A new road is being planned near my house.
  3. My grandfather built this house in 1943.
    This house was built in 1943.
  4. Picasso was painting Guernica at that time.
    Guernica was being painted at that time.
  5. The cleaner has cleaned the office.
    The office has been cleaned.
  6. He had written three books before 1867.
    Three books had been written before 1867.
  7. John will tell you later.
    You will be told later.
  8. By this time tomorrow we will have signed the deal.
    The deal will have been signed by this time tomorrow.
  9. Somebody should do the work.
    The work should be done.
  10. The traffic might have delayed Jimmy.
    Jimmy might have been delayed by the traffic.
  11. Everybody loves Mr Brown.
    Mr Brown is loved by everybody.
  12. They are building a new stadium near the station.
    A new stadium is being built near the station.
  13. The wolf ate the princess.
    The princess was eaten by the wolf.
  14. At six o’clock someone was telling a story.
    A story was being told at six o’clock.