1.Օգտագործելով կոտորակների գումարման օրենքները՝ հաշվեք առավել հարմար եղանակով․

Օր.1/5+8/9+2/5=1/5+2/5+8/9=(1+2)/5+8/9=3/5+8/9=(27+40)/45=67/45

9/5+7/4+11/5=9/5+11/5+7/4=20/5+7/4= (80+35)/20=115/20

7/25+2/5+6/25=7/25+6/25+2/5=13/25+2/5=23/25
9/32+7/4+15/32=9/32+15/32+7/4=24/32+7/4=80/32
16/18+1/3+7/18=16/18+7/18+1/3=29/18
11/35+16/7+3/35=11/35+3/35+16/7=13/35+16/7=93/35
71/42+13/6+25/42=71/42+25/42+13/6=96/42+13/6=96/42
17/64+9/16+ 33/64=50/64+9/16=86/16
3/25+7/15+4/15=11/15+3/25=64/75
8/39+11/3+64/39=72/39+11/3=215/39
7/36+5/3+8/3=13/3+7/36=176/36
71/44+4/44+5/4=75/44+5/4=130/44
45/28+5/21+8/21=13/21+45/28=177/84
2.Ի՞նչ կոտորակ պետք է գրել աստղանիշի փոխարեն, որպեսզի ստացվի հավասարություն.

99/44+5/4=225/44-71/44
187/84-8/21=45/28+5/21
+1/3=1/2+1/6
3. Ուղղանկյունանիստի բարձրությունը 45/14 դմ է, լայնությունը՝ 10/7 դմ, իսկ երկարությունը բարձրության և լայնության գումարից ավելի է 5/7-ով։ Որքա՞ն է ուղղանկյունանիստի ծավալը։

4.Առաջին օրը ցանել են ամբողջ դաշտի 1/12-ը, երկրորդ օրը՝ 5/18-ը, իսկ երրորդ օրը 7/24-ը: Դաշտի ո՞ր մասն են ցանել այդ երեք օրում

Հարցեր և առաջադրանքներ

Ի՞նչ դեր ուներ ճարտարապետը միջնադարյան կառույցների ստեղծման աշխատանքում։

Միջնադարի ի՞նչ նշանավոր հայ ճարտարապետներ գիտեք։

Համառոտ պատմեք նրանց գործերի մասին։

Նշանավոր ի՞նչ կառույցներ է նախագծել Ալեքսանդր Թամա- նյանը։

Ո՞րն է, ձեր կարծիքով, նրա ամենագլխավոր գործը։
Թվարկեք Ռաֆայել Իսրայելյանի մի քանի ստեղծագոր­ծություն։

Ինքներդ տեսել եք դրանցից որևէ մեկը։ Պատմեք այդ մասին։

Բաժինների գումարը գրե՛ք կոտորակի տեսքով

1.1/5+1/5+1/5+1/5=4/5
2/3+2/3+2/3+2/3+2/3=5×2/3=10/3
4/3+4/3+4/3+4/3=4×4/3=16/3
7/2+7/2+ 7/2=3×7/2=21/2
2.Կատարե՛ք բազմապատկում

3/7×5/2=15/14
8/3×9/4=72/12
5/9×7/4=35/36
6/7×3/8=18/56
2/9×6/17=12/153
4/9 x 15/8=60/72
12/17 x 31/27=372/459
56/39 x 13/8=728/459
25/23 x 69/70=1725/1975
44/37 x 111/11=4884/407
54/23 x 25/36=1350/828
3.Կատարե՛ք գործողությունները

81/16 x 8/5 — 3/20 x 11/4=648/80-33/80=615/80
35/4 x 79/15 — 21/3 x 5/4=2765/60-105/60=2765-515/60=2250/60
13/14 x 68/7 — 97/49 x 9/8=884/98-884/392
2/5 x (1/2+3/4 + 1/8)=2/5x 11/8=22/40
3/7 x 2/4 + 5/2 x 3/14=6/28+15/28=21/28
8/15 x 9/2 — 7/16 x 8/21=72/30-56/336
7/12 x 12/7-11/17 x 17/11=84/84-187/187

1.Ինչո՞ւ են մարդիկ այդպես վախենում դերվիշից։ Մարդիկ վախենում էին դերվիշից որովհետև մարդկանց, համար տարօրինակ էր թե ով էր այդ դերվիշի հագուստով մարդը և ինչու և փայտով շրջան գծում:

Քո կարծիքով ի՞նչ էր մտածում դերվիշը, պատասխանդ պատճառաբանիր։ Դերվիշը մտածում էր որ, գալով Սպահան քաղաք պետք է քաղաքը վերացնի կեղտերից և աղբերից, ուստի, նա գալով քաղաք շրջանը գծում էր որ իր տարածքը մաքուր լինի և քիչ-քիչ մաքրի աղբերը բոլոր փողոցներից և բակերից:

Վերնագրիր հատվածը։ Դերվիշի գալը:

1․ Դուրս գրիր անծանոթ բառերը և բացատրիր։

2․ Երկրորդ հատվածից դուրս գրիր 5 ածական և 5 գոյական։ գոյական-դերվիժ, ջուլհակ, թագավոր, երեխաներ, ճախարակ

ածական-հասարակ, տարօրինակ, խոր հնարագետ

3․ Հատվածից դուրս գրիր անձ և իր ցույց տվող գոյականներ։ անձ-թագավոր, ջուհլակ, երեխաներ, դերվիժ

իր-տանիք, ցորեն, տուն, կտավ, օրորոց

4․ Հնարագիտություն, թագավոր, կտավ, կախարդական, անմահական, գլուխ, արհեստասեր բառերը բաղադրիչների բաժանի՛ր, որոշի՛ր կազմությունը։ Հնարագիտություն-բարդ ածանցավոր

թագավոր-ածանցավոր

կտավ-պարզ

հարցմունք-բարդ

կախարդական-ածական

անմահական-ածական

գլուխ-պարզ

արհեստասեր-բարդ

5․ Հատվածը սովորիր պատմել թագավորի անունից։

6․ Հատվածը վերնագրիր բառով, ապա բառակապակցությամբ Թագավորի փնտրտուկ

1.Կատարե՛ք կոտորակների հանում:

13/5 – 9/5=4/5
9/11 — 2/11=7/11
1-3/5=2/5
18/4- 7/4=11/4

2.Ուղղանկյան երկարությունը 17/3 սմ է, սիկ լայնությունը՝ 14/3: Քանի՞ սանտիմետով է ուղղանկյան երկարությունը մեծ նրա լայնությունից:

լուծում ՝
1)17/3-14/3=3/3
Պատ՝. 3/3 սմ-ով:



3.Ի՞նչ կոտորակ պետք է գրել աստղանիշի փոխարեն, որպեսզի ստացվի հավասարություն:
⦁ 1/9 + 4/9= 5/9
⦁ 18/23+ 6/23 = 24/23.

4.ABC եռանկյան AB կողմի երկարությունը 19/16 սմ է, BC կողմը նրանից կարճ է ¼ սմ-ով, CA կողմը BC-ից կարճ է 3/8 սմ-ով: Որքա՞ն է CA կողմի երկարությունը:

լուծում ՝
1)19/16-1/4=15/16
2)15/16-3/8=9/16
Պատ՝. CA=9/16

5.Կատարե՛ք կոտորակների հանում:
⦁

1/2 — 1/3=1/6
1/2 – 1/4=1/4
2/3 – 1/4=5/12
3/5 – 2/7=11/35
7/12 – 5/18=11/36
6/5 – 11/15=7/15

6.Հաշվե՛ք
1-1/3=2/3
1- 4/9=5/9
1 – 11/16=5/16
1- 29/45=16/45

7.Գտե՛ք որևէ երկու կոտորակ, որոնց տարբերությունը լինի՝
6/4-5/4=1/4
10/5-7/5=3/5
10/7-8/7=2/7

1.Ինչո՞ւ են մարդիկ այդպես վախենում դերվիշից։ Մարդիկ վախենում էին դերվիշից որովհետև մարդկանց, համար տարօրինակ էր թե ով էր այդ դերվիշի հագուստով մարդը և ինչու և փայտով շրջան գծում:

2.Քո կարծիքով ի՞նչ էր մտածում դերվիշը, պատասխանդ պատճառաբանիր։ Դերվիշը մտածում էր որ, գալով Սպահան քաղաք պետք է քաղաքը վերացնի կեղտերից և աղբերից, ուստի, նա գալով քաղաք շրջանը գծում էր որ իր տարածքը մաքուր լինի և քիչ-քիչ մաքրի աղբերը բոլոր փողոցներից և բակերից:

3.Վերնագրիր հատվածը։ Դերվիշի գալը:

4. Շարունակիր պատմությունը, ի՞նչ կլինի հետո…

Մարդիկ տեսնելով դա որոշեցին որ պետք է գնալ Շահ-Աբասի մոտ և ամեն ինչ պատմեն թագավորին: Թագավորը լսելով ժողովրդին որոշեց որ պետք է դերվիշին քաղաքից դուրս հանեն և երբ թագավորը ժողովրդի հետ եկավ դերվիշի մոտ և բարկացած ասավ հենց հիմա դուրս արի մեր քաղաքից, դերվիշին քաշ տալով ուզում էին դուրս հանել բայց հանկարծ դերվիշը խոսեց:

Համեմատե՛ք կոտորակները

7/6 < 5/3
2/3 > 1/2
21/22 < 32/33
15/17 < 21/20
2.Գրե՛ք այն բոլոր բնական թվերը, որոնք աստղանիշի փոխարեն տեղադրելու դեպքում կստացվի ճիշտ անհավասարություն

11/5 < 13/5
1/5 < 2/5
4/7 > 3/7
1>2/4
3.Արդյո՞ք միշտ է անկանոն կոտորակը մեծ կանոնավոր կոտորակից: Բերեք մի քանի օրինակներ:

Այո

4.Գրե՛ք 7/10-ից մեծ այն բոլոր կոտորակները, որոնց համարիչը 7 է:

7/9, 7/8, 7/7, 7/6, 7/5, 7/4, 7/3, 7/2, 7/1

6.Գրե՛ք 17/9-ից փոքր բոլոր այն կոտորակները, որոնց հայտարարը 9 է:

16/9, 15/9, 14/9, 13/9։

7.Լրացրե՛ք աղյուսակը:

Գումարելի 3/8 5/24 37/81 61/72 39/45 82/81
Գումարելի 11/18 9/16 5/27 17/48 16/25 71/36
Գումար 60/72 37/48 52/81 173/ 144. 339/225 967/324

Կլիմա: Դուք արդեն գիտեք, որ Երկրի տարբեր վայրերում եղանակա­յին պայմանները միշտ փոփոխվում են: Սակայն ամեն տարի նույն վայ­րում եղանակային պայմանները գրեթե նույն ձևով կրկնվում են:


Օրինակ՝ ձեր բնակավայրում ամեն տարի ձմեռը ցուրտ է, գարունն ու աշունը համեմատաբար մեղմ են ու խոնավ, իսկ ամառը՝ չոր ու շոգ: Դա կրկնվում է ամեն տարի:

Տվյալ վայրին բնորոշ միանման եղանակների բազմամյա կրկնու­թյունը կոչվում է կլիմա:

Կլիմայի իմացությունը մարդկանց համար շատ կարևոր նշանակու­թյուն ունի: Կլիմայով են պայմանավորված տվյալ վայրի գետերի ու լճերի սնումը, օրգանական աշխարհի հարուստ կամ աղքատ լինելը գյուղատնտեսությունը նույնպես ամբողջովին կախված է կլիմայից: Կլիմայական պայմաններն ազդում են նաև մարդու առողջության վրա:

Երկրագնդի վրա կլիմայական պայմանները շատ բազմազան են և պայմանավորված են մի շարք գործոններով:

Դրանցից առավել կարևոր են աշխարհագրական լայնությունը, տե­ղանքի բարձրությունը, օվկիանոսների ազդեցությունը, գերիշխող քամիները, ծովային հոսանքները և այլն:

Տարբեր լայնություններում Արեգակից ստացվող ջերմության քանակը տարբեր է: Հասարակածային շրջաններում միշտ տաք է, իսկ դեպի բևեռներ կլիման աստիճանաբար ցրտում է։

Նույն աշխարհագրական լայնության վրա կարող է դիտվել տարբեր կլիմա: Օրինակ՝ Երևանն ու Սևանը գտնվում են գրեթե նույն աշխար­հագրական լայնությունում, սակայն Սևանը մոտ 1000 մ բարձր է Երևանից: Այդ պատճառով էլ՝ Սևան քաղաքն ունի ավելի խոնավ ու զով կլիմա, իսկ Երևանը՝ չոր ու տաք: Հետևաբար կլիման կախված է նաև տեղանքի բացարձակ բարձրությունից:

Օվկիանոսների ազդեցությունը մեծ է երկրագնդի այն շրջանների հա­մար, որոնք գտնվում են ծովափնյա կամ դրան մոտ տարածքներում: Այդ շրջաններում օվկիանոսների և դրանց տաք հոսանքների ազդեցությամբ ձևավորվում է ծովային մեղմ ու խոնավ կլիմա:

Կլիման կախված է նաև գերիշխող քամիներից: Պասսատները և մուսսոնները բերում են առատ տեղումներ. պասսատները՝ հասարակածային շրջաններում, իսկ մուսսոնները՝ ծովափնյա շրջաններում:

Կլիմայի հիմնական տիպերը: Երկրագնդի վրա առանձնացվում են կլիմայի հետևյալ հիմնական տիպերը՝ ծովային, ցամաքային, մուսսոնային և միջերկրածովային:

Ծովային կլիման ձևավորվում է ծովերի և օվկիանոսների առափնյա շրջաններում: Ծովային կլիմային բնորոշ են ամբողջ տարին թափվող ա­ռատ տեղումներ և օդի ջերմաստիճանի փոքր տատանումներ:

Ցամաքային կլիման առաջանում է ցամաքների վրա: Ձմեռը ցուրտ է, իսկ ամառը’ տաք: Տեղումները քիչ են: Նման կլիմա ունի նաև մեր հանրա­պետությունը։

Մուսսոնային կլիմայի ձևավորման գլխավոր պատճառր ձեզ արդեն հայտնի մուսսոնային քամիններն են, որոնք հիմնականում դիտվում են ծովափնյա շրջաններում: Կլիմայի այս տիպին բնորոշ են ցուրտ ու չոր ձմեռներ և տաք ու խոնավ ամառներ:

Միջերկրածովային կլիմա անվանումը հուշում է, որ կլիմայի այս տիպը բնորոշ է հենց Միջերկրական ծովի առափնյա շրջաններին: Ձմեռր մեղմ է ու խոնավ, իսկ ամառը՝ չոր ու շոգ:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1.Ի՞նչ է կլիման: Տվյալ վայրին բնորոշ միանման եղանակների բազմամյա կրկնու­թյունը կոչվում է կլիմա:

2.Կլիման ձևավորող ի՞նչ գործոններ գիտեք: Ես գիտեմ գործոններից առավել կարևորները՝ աշխարհագրական լայնությունը, տե­ղանքի բարձրությունը, օվկիանոսների ազդեցությունը, գերիշխող քամիները և ծովային հոսանքները:

3.Ձեր բնակավայրի կլիման ձևավորող ո՞ր գործոնն է գլխավորը։

4.Թվարկեք կլիմայի հիմնական տիպերը: Ո՞ր կլիմայի տիպն է բնո­րոշ ձեր բնակավայրին: Կլիմայի հիմնական տիպերն են՝ ծովային, ցամաքային, մուսսոնային և միջերկրածովային:

5.Ինչո՞վ է ծովային կլիման տարբերվում ցամաքայինից: Ծովային կլիման ձևավորվում է ծովերի և օվկիանոսների առափնյա շրջաններում, իսկ ցամաքային կլիման՝ ցամաքների վրա:

6.Ինչո՞վ է մուսսոնային կլիման տարբերվում միջերկրածովայինից: Մուսսոնային կլիմալի այս տիպին բնորոշ են ցուրտ ու չոր ձմեռներ և տաք ու խոնավ ամառներ, իսկ Միջերկրածովային կլիման ձմեռը մեղմ է ու խոնավ, իսկ ամառը՝ չոր ու շոգ:

Այն բառերը, որոնք ցույց են տալիս գոյականի հատկանիշը, կոչվում են ածականներ, օր.`խոշոր աչքեր, բարի ժպիտ, փոքրիկ տուն…

Ածականները պատասխանում են ինչպիսի՞, որպիսի՞ հարցերին: Ինչպիսի՞ երեխա- չարաճճի երեխա, ինչպիսի՞ շենք-բարձրահարկ շենք….

1.Գրիր տրված գոյականներից յուրաքանչյուրին բնորոշող
երեք ածական։
Նկար, այգի, ծաղիկ, գիրք, գորգ։

2.Լրացրու նախադասությունները` ընդգծված գոյականներին տալով հետևյալ ածականներից որևէ մեկը՝վաղեմի, գազազած, կանաչապատ, անսպառ, փոքրամարմին,ստվերախիտ:

Աղջիկը անհանգիստ շուրջն էր նայում: Ձիավորները սրարշավ հասան մի դաշտավայր:
Երջանկություն պատել էր պատանու սիրտը: Ամբոխը հոծ խմբերով մոտեցավ կալվածատիրոջ տանը: Ճամփորդները հասան մի անտառ և սպասեցին իրենց ուղեկցին: Ընկերները փոքրիկ առիթով վիճել էին և բաժանվել իրարից:

3.Դուրս գրիր բոլոր ածականները:

Առավոտյան պայծառ արևը շողում էր կապտավուն երկնքում: Սառնորակ ու մաքուր օդում տարածվել էր երփներանգ ծաղիկների արբեցնող բույրը: Անահիտը հագավ վարդագույն վերնաշապիկը, դրեց ճերմակ գլխարկը ու երջանիկ ժպիտով դուրս նայեց կիսաբաց լուսամուտից: Շուրջբոլորը սավառնում էին թռչունները՝ գարնան հիասքանչ օրով խենթացած:

4.Հետևյալ գոյականներից ստացիր ածականներ և գրիր:

Հնություն, մեծություն, լավություն, երջանկություն, հնչեղություն, ագահություն, ստորություն, հաջողություն, լայնություն, երկարություն:

Ածականի համեմատության աստիճանները

Կան ածականներ, որոնց ցույց տված հատկանիշը համեմատելի է: Համեմատության աստիճանները երեքն են՝ դրական, բաղդատական, գերադրական:

Դրական սատիճանում բառն իր ուղիղ ձևն ունի, օրինակ՝ լավ, բարի, գեղեցիկ…

Համեմատական աստիճանում այն համեմատվում է մեկ այլ հատկանիշի հետ, որի համար օգտագործում ենք ավելի, պակաս բառերը, օրինակ` ավելի լավ, ավելի բարի, պակաս գեղեցիկ…

Գերադրական աստիճանում ածականը ցույց է տալիս մի այնպիսի հատկանիշ, որը բոլորից լավն է: Կազմվում է ամենա բառի կամ գույն ածանցի միջոցով, օրինակ` ամենալավ կամ լավագույն, ամենագեղեցիկ կամ գեղեցկագույն, ամենաբարի…

Կատարիր առաջադրանքները

Հետևյալ ածականները եթե հնարավոր է դրեք համեմատության երեք աստիճաններով՝

Մաքուր, կաղ, հին, կարմիր, դաժան, կարճ:

Դրական աստիճան – մաքուր, կաղ, հին, կարմիր, դաժան, կարճ
Բաղդատական աստիճան – ավելի մաքուր, պակաս մաքուր, կաղ, ավելի հին, պակաս հին, կարմիր, ավելի դաժան, պակաս դաժան, ավելի կարճ, պակաս կարճ
Գերադրական աստիճան – ամենամաքուր, կաղ, ամենահին կամ հնագույն, կարմիր, ամենադաժան, ամենակարճ

2. Դուրս գրել ածականները և գոյականները:

ա) Հրամանատարը հասավ սիրելի ընկերներին, որպեսզի երկրորդ անգամ փրկի նրանց վտանգից: (3 գոյական, 1 ածական)
բ) Երբ հեռվում հանգչեցին վերջին լույսերը, փոքրիկ Անահիտը երկու անգամ շշուկով ասաց: (3 գոյական, 2 ածական)
գ) Ես սիրում եմ հորդառատ անձրևը. այն իմ մեջ հաճելի հիշողություններ է արթնացնում: (2 գոյական, 2 ածական)
դ) Առաջին անգամն էր, որ նա ջերմ սեր էր զգում կրտսեր քրոջ՝ Մարգարիտի հանդեպ: (3 գոյական, 2 ածական)
ե) Նա հարյուր հատ գունավոր ծաղիկներ էր ուզում, որպեսզի դրանցով զարդարեր գեղեցիկ զույգի հարսանեկան տոնը: (2 գոյական, 3 ածական)

ա) Հրամանատար, ընկերներ, վտանգ, սիրելի: (3 գոյական, 1 ածական)
բ) Լույսերը, Անահիտ, շշուկ, վերջին, փոքրիկ: (3 գոյական, 2 ածական)
գ) Անձրև, հիշողություններ, հորդառատ, հաճելի: (2 գոյական, 2 ածական)
դ) Սեր, քույր, Մարգարիտ, առաջին, կրտսեր: (3 գոյական, 2 ածական)
ե) Ծաղիկներ, տոն, հարյուր, գունավոր, գեղեցիկ, հարսանեկան: (2 գոյական, 3 ածական)

3. Բառերը հոգնակի դարձնել:

Մարդ, դաս, սյուն, ձուկ , մատ, ձեռ, ոտ, հարս, գրատուն, ձեռագիր, պատմագիր, հեռախոս, մարդասպան, տղա, աստղ, գնդակ, գլուխ:

մարդ – մարդիկ
դաս – դասեր
սյուն – սյուներ
ձուկ – ձկներ
մատ – մատներ
ձեռ – ձեռներ
ոտ – ոտեր
հարս – հարսեր
գրատուն – գնատներ
ձեռագիր – ձեռագրեր
պատմագիր – պատմագրեր
հեռախոս – հեռխոսներ
մարդասպան – մարդասպաններ
տղա – տղաներ
աստղ – աստղեր
գնդակ – գնդակներ
գլուխ – գլուխներ

4. Առանձնացրեք անձնանիշ և իրանիշ գոյականները: Ռուսներ, քաղաք, մայրիկ, Հայաստան, դասընկեր, դասացուցակ, ավտոմեքենա, ինքնաթիռ, օդաչու, լավություն:

Անձանիշ գոյականներ – ռուսներ, մայրիկ, դասընկեր, օդաչու,
Իրանիշ գոյականներ – քաղաք, Հայաստան, դասացուցակ, ավտոմեքենա, ինքնաթիռ, լավություն