Գրել, խաղալ, պարել, գտնել, փախչել, հասնել, հագենալ, բարկանալ, փախցնել, բարկացնել, հագնել, հագցնել, գտնվել, թռչկոտել, սպանվել բայերը խոնարհի՛ր ըղձական ապառնի և ըղձական անցյալ ժամանակաձևերով՝ դրական և ժխտական խոնարհմամբ:
Օրինակ՝

Ըղձական ապառնի Ըղձական անցյալ
Եզակի թիվ Հոգնակի թիվ Եզակի թիվ Հոգնակի թիվ
գրեմ գրենք գրեի գրեինք
գրես գրեք գրեիր գրեիք
գրի գրեն գրեր գրեին

Ըղձական ապառնի ժխտական խոն. Ըղձական անցյալ/
Եզակի թիվ Հոգնակի թիվ Եզակի թիվ Հոգնակի թիվ
չգրեմ չգրենք չգրեի չգրեինք
չգրես չգրեք չգրեիր չգրեիք
չգրի չգրեն չգրեր չգրեին

Գրել, խաղալ, պարել, գտնել, փախչել, հասնել, հագենալ, բարկանալ, փախցնել, բարկացնել, հագնել, հագցնել, գտնվել, թռչկոտել, սպանվել բայերը խոնարհի՛ր ըղձական ապառնի և ըղձական անցյալ ժամանակաձևերով՝ դրական և ժխտական խոնարհմամբ:

Խաղալ

Ըղձական ապառնի— խաղամ, խաղաս, խաղա, խաղանք, խաղաք, խաղան։

Ժխտական- չխաղամ, չխաղաս, չխաղա, չխաղանք, չխաղաք, չխաղան։

Ըղձական անցյալ —խաղայի, խաղայիր, խաղար, խաղայինք, խաղայիք, խաղային։

Ժխտական խոնարհում —չխաղայի, չխաղայիր, չխաղար, չխաղայինք, չխաղայիք, չխաղային։

Պարել

Ըղձական ապառնի-պարեմ, պարես, պարի, պարենք, պարեք, պարեն։

Ժխտական-չպարեմ, չպարես, չպարի, չպարենք, չպարեք, չպարեն։

Ըղձական անցյալ-պարեի, պարեիր, պարեր, պարեինք, պարեիք, պարեին։

Ժխտական-չպարեի, չպարեիր, չպարեր, չպարեինք, չպարեիք, չպարեին։

Գտնել

Ըղձական ապառնի-գտնեմ, գտնես, գտնի, գտնենք, գտնեք, գտնեն։

Ժխտական-գտնեմ, չգտնես, չգտնի, չգտնենք, չգնեք, չգտնեն։

Ըղձական անցյալ-գտնեի, գտնեիր, գտներ, գտնեինք, գտնեիք, գտնեին։

Ժխտական-չգտնեի, չգտնեիր, չգներ, չգնեինք, չգտնեիք, չգտնեին։

Փախչել

Ըղձական ապառնի-փախչեմ, փախչես, փախչի, փախչենք, փախչեք, փախչեն։

Ժխտական-չփախչեմ, չփախչես, չփախչի, չփախչենք, չփախչեք, չփախչեն։

Ըղձական անցյալ-փախչեի, փախչեիր, փախչեր, փախչեինք, փախչեիք, փախչեին։

Ժխտական-չփախչեի, չփախչեիր, չփախչեր, չփախչեինք, չփախչեիք, չփախչեին։

Հասնել

Ըղձական ապառնի-հասնեմ, հասնես, հասնի, հասնենք, հասնեք, հասնեն։

Ժխտական-չհասնեմ, չհասնես, չհասնի, չհասնենք, չհասնեք, չհասնեն։

Ըղձական անցյալ-հասնեյի, հասնեիր, հասներ, հասնեինք, հասնեիք, հասնեին։

Ժխտական-հասնեյի, չհասնեիր, չհասներ, չհասնեինք, չհասնեիք, չհասնեին։

Հագենալ

Ըղձական ապառնի-հագենամ, հագենաս, հագենա, հագենանք, հագենաք, հագենան։

Ժխտական խոնարհում-չհագենամ, չհագենաս, չհագենա, չհագենանք, չհագենաք, չհագենան։

Ըղձական անցյալ-հագենայի, հագենայիր, հագենար, հագենայինք, հագենայիք, հագենային։

Ժխտական խոնարհում-հագենայի, չհագենայիր, չհագենար, չհագենաինք, չհագենայիք, չհագենային։

Բարկանալ

Ըղձական ապառնի-բարկանամ, բարկանաս, բարկանա, բարկանանք, բարկանաք, բարկանան։

Ժխտական-չբարկանամ, չբարկանաս, չբարկանա, չբարկանանք, չբարկանաք, չբարկանան։

Ըղձական անցյալ-բարկանայի, բարկանայիր, բարկանար, բարկանայինք, բարկանայիք, բարկանային։

Ժխտական-չբարկանայի, չբարկանայիր, չբարկանար, չբարկանայինք, չբարկանայիք, չբարկանային։

Փախցնել

Ըղձական ապառնի-փախցնեմ, փախցնես, փախցնի, փախցնենք, փախցնեք, փախցնեն։

Ժխտական-չփախցնեմ, չփախցնես, չփախցնի, չփախցնենք, չփախցնեք, չփախցնեն։

Ըղձական անցյալ-փախցնեի, փախցնեիր, փախցներ, փախցնեինք, փախցնեիք, փախցնեին։

Ժխտական-չփախցնեի, չփախցնեիր, չփախցներ, չփախցնեինք, չփախցնեիք, չփախցնեին։

Բարկացնել

Ըղձական ապառնի-բարկացնեմ, բարկացնես, բարկացնի, բարկացնենք, բարկացնեք, բարկացնեն։

Ժխտական-չբարկացնեմ, չբարկացնես, չբարկացնի, չբարկացնենք, չբարկացնեք, չբարկացնեն։

Ըղձական անցյալ-բարկացնեյի, բարկացնեյիր, բարկացներ, բարկացնեինք, բարկացնեիք, բարկացնեին։

Ժխտական-չբարկացնեյի, չբարկացնեյիր, չբարկացներ, չբարկացնեինք, չբարկացնեիք, չբարկացնեին։

Հագնել

Ըղձական ապառնի

Դրական խոնարհում

Հագնեմ, հագնես, հագնի, հագնենք, հագնեք, հագնեն։

Ժխտական խոնարհում

Չհագնեմ, չհագնես, չհագնի, չհագնենք, չհագնեք, չհագնեն։

Ըղձական անցյալ

Դրական խոնարհում

Հագնեի, հագնեիր, հագներ, հագնեինք, հագնեիք, հագնեին։

Ժխտական խոնարհում

Չհագնեի, չհագնեիր, չհագներ, չհագնեինք, չհագնեիք, չհագնեին։

Հագցնել

Ըղձական ապառնի

Դրական խոնարհում

Հագցնեմ, հագցնես, հագցնի, հագցնենք, հագցնեք, հագցնեն։

Ժխտական խոնարհում

Չհագցնեմ, չհագցնես, չհագցնի, չհագցնենք, չհագցնեք, չհագցնեն։

Ըղձական անցյալ

Դրական խոնարհում

Հագցնեի, հագցնեիր, հագցներ, հագցնեինք, հագցնեիք, հագցնեին։

Ժխտական խոնարհում

Չհագցնեի, չհագցնեիր, չհագցներ, չհագցնեինք, չհագցնեիք, չհագցնեին։

Գտնվել

Ըղձական ապառնի

Դրական խոնարհում

Գտնվել, գտնվես, գտնվի, գտնվենք, գտնվեք, գտնվեն։

Ժխտական խոնարհում

Չգտնվել, չգտնվես, չգտնվի, չգտնվենք, չգտնվեք, չգտնվեն։

Ըղձական անցյալ

Դրական խոնարհում

Գտնվեի, գտնվեիր, գտնվեր, գտնվեինք, գտնվեիք, գտնվեին։

Ժխտական խոնարհում

Չգտնվեի, չգտնվեիր, չգտնվեր, չգտնվեինք, չգտնվեիք, չգտնվեին։

Թռչկոտել

Ըղձական ապառնի

Դրական խոնարհում

Թռչկոտեմ, թռչկոտես, թռչկոտի, թռչկոտենք, թռչկոտեք, թռչկոտեն։

Ժխտական խոնարհում

Չթռչկոտեմ, չթռչկոտես, չթռչկոտի, չթռչկոտենք, չթռչկոտեք, չթռչկոտեն։

Ըղձական անցյալ

Դրական խոնարհում

Թռչկոտեի, թռչկոտեիր, թռչկոտեր, թռչկոտեինք, թռչկոտեիք, թռչկոտեին։

Ժխտական խոնարհում-չթռչկոտեի, չթռչկոտեիր, չթռչկոտեր, չթռչկոտեինք, չթռչկոտեիք, չթռչկոտեին։

Սպանվել

Ըղձական ապառնի-սպանվեմ, սպանվես, սպանվի, սպանվենք, սպանվեք, սպանվեն։

Ժխտական-չսպանվեմ, չսպանվես, չսպանվի, չսպանվենք, չսպանվեք, չսպանվեն։

Ըղձական անցյալ-սպանվեի, սպանվեիր, սպանվեր, սպանվեինք, սպանվեիք, սպանվեին։

Ժխտական-չսպանվեի, չսպանվեիր, չսպանվեր, չսպանվեինք, չսպանվեիք, չսպանվեին

Կրկնել Նյուտոնի օրենքները։

Դասարանում քննարկվող հարցեր․

1. Ի՞նչ է ուսումնասիրում մեխանիկայի «դինամիկա» բաժինը:

Դինամիկան մեխանիկայի այն բաժինն է, որն ուսումնասիրում է մեխանիկական շարժման առաջացման պատճառները:

2. Գրել Նյուտոնի առաջի օրենքի ձևակերպումը:

Մարմինը պահպանում է իր դադարի կամ ուղղագիծ հավասարաչափ շարժման վիճակը, եթե նրա վրա այլ մարմիններ չեն ազդում կամ դրանց ազդեցությունները հավասարակշռված են:

3. Բերել Նյուտոնի առաջի օրենքը հաստատող օրինակներ:

Ուժաչափից կախված մեզ հայտնի զանգվածով մարմինը գտնվում է դադարի վվիճակում, քանի որ դրա վրա ազդող ծանրության և զսպանակի առանգականության ուժերի համազորը զրո է:

Ջրում գնդակը գտնվում է դադարի վիճակում, քանի որ նրա վրա ազդող ծանրության և արքիմեդյան ուժերի համազորը զրո է:

4. Ի՞նչ պայմաններում է մարմինը շարժվում ուղղագիծ հավասարաչափ:

Մարմինը շարժվում է ուղղագիծ հավասարաչափ, եթե նրա վրա այլ մարմիններ չեն ազդում կամ դրանց ազդեցությունները հավասարակշռված են:

5. Մարմնի վրա ազդող ուժերի համազորը զրո է: Մարմինը շարժվո՞ւմ է, թե՞ գտնվում է դադարի վիճակում:

Այդ դեպքում մարմինը կարող է գտնվել դադարի վիճակում, եթե այն չէր շարժվում, կամ շարժվել ուղղագիծ հավասարաճափ, եթե այն շարժվում էր:

6. Ի՞նչն է մարմնի արագության փոփոխության պատճառը:

Մարմնի արագության փոփոխության պատճառը մարմնի վրա այլ մարմիների կողմից ազդող ուժն է:

7. Գրել Նյուտոնի երկրորդ օրենքի ձևակերպումը և բանաձևը:

Մարմնի արագացումն ուղիղ համեմատական է նրա վրա ազդո ուժին և հակադարձ համեմատական է նրա զանգվածին:

Բանաձևեր․
a = F/m
F = ma
a – մարմնի արագացում
F – մարմնի վրա ազդող ուժ
m – մարմնի զանգված

8. Ո՞ր դեպքում է մարմինը շարժվում արագացմամբ:

9. Բերել մարմինների փոխազդեցության օրինակներ:

10. Նյուտոնի երրորդ օրենքի ձևակերպումը, գրել բանաձևը:

Երկու մարմիններ միմյանց հետ փոխազդում են մոդուլով հավասար և հակառակ ուղղված ուժերով:

Բանաձևեր․
F1 = – F2
F1 – առաջին մարմնի ազդեցության ուժ երկրորդի վրա
F2 – երկրորդ մարմնի ազդեցության ուժ առաջինի վրա

Աշխատել, դառնալ, թվալ, մեծանալ, կամենալ, կորչել, հագնել, հասկացնել, բռնվել բայերը խոնարհի՛ր ենթադրական/ պայմանական/ ապառնի, ենթադրական/պայմանական/ անցյալ, հարկադրական ապառնի, հարկադրական անցյալ, հրամայական ապառնի ժամանակաձևերով՝ դրական և ժխտական խոնարհմամբ:
Եվս մեկ անգամ հիշեցնեմ, որ ենթադրական և հարկադրական եղանակները կազմվում են ըղձական եղանակից՝ առաջինին ավելացնելով կ եղանակիչը, երկրորդին՝ պիտի կամ պետք է բառը։

Ենթադրական ապառնի Ենթադրական անցյալ
Եզակի թիվ Հոգնակի թիվ Եզակի թիվ Հոգնակի թիվ
կգրեմ կգրենք կգրեի կգրեինք
կգրես կգրեք կգրեիր կգրեիք
կգրի կգրեն կգրեր կգրեին

ժխտական խոն.
Եզակի թիվ Հոգնակի թիվ Եզակի թիվ Հոգնակի թիվ
չեմ գրի չենք գրի չէի գրի չէինք գրի
չես գրի չեք գրի չէիր գրի չէիք գրի
չի գրի չեն գրի չէր գրի չէին գրի

Հարկադրականը կազմելու համար կ-ի փոխարեն ըղձական եղանակին ավելացնում ենք պիտի/պետք է բառերից որևէ մեկը։ Օրինակ՝ Հարկադրական ապառնի- պիտի գրեմ, պիտի գրես, պիտի գրի, պիտի գրենք, պիտի գրեք, պիտի գրեն։ Հարկադրական անցյալ- պիտի գրեի, պիտի գրեիր, պիտի գրեր, պիտի գրեինք, պիտի գրեիք, պիտի գրեին։ Ժխտականը կազմելվում է չ-մասնիկը ավելանալով պիտի եղանակիչին։

Հրամայական եղանակը ունի միայն մեկ ժամանակ՝ ապառնի, և մեկ դեմք՝ 2-րդ։ Օրինակ՝ խոսի՛ր-խոսե՛ք, կարդա՛- կարդացե՛ք։

Խնդիր 1

Հովանոցի արտաքին կողմի վրա գրված է KANGAROO բառը, ինչպես ցույց է տրված նկարում: Ներքևում բերված նկարներից մեկում նույնպես ցույց է տրված այդ նույն հովանոցը: Ո՞րն է այն:

(D)

Խնդիր 2

Եթե 8 խնձորների քաշը հավասար է 5 նարնջի քաշին, իսկ 3 նարինջների քաշը հավասար է 6 խնձորների քաշին, որ՞ն է ավելի ծանր, խնձորը, թե՞ նարինջը:

Խնդիր 3

Չորս միանման ուղղանկյուն դրել են կողք կողքի այնպես, որ ստացվել է մեկ մեծ ուղղանկյուն, ինչպես ցույց է տրված նկարում: Մեծ ուղղանկյան կարճ կողմի երկարությունը 10 սմ է: Որքա՞ն է մեծ ուղղանկյան երկար կողմի երկարությունը:

Խնդիր 4

Նկարում պատկերված է հնգանկյուն: Սուրենը գծում է հինգ շրջանագիծ, որոնց կենտրոնները գտնվում են A, B, C, D ու E կետերում այնպես, որ երկու շրջանագծեր, որոնց կենտրոնները գտնվում են հնգանկյան միևնույն կողմի ծայրակետերում, շոշափում են միմյանց: Հնգանկյան կողմերի երկարությունները բերված են նկարում: Կետերից ո՞րն է Սուրենի գծած ամենամեծ շրջանագծի կենտրոնը:

Խնդիր 5

Նկարում բերված խորանարդը բաժանված է 64 խորանարդիկների: Դրանցից միայն մեկն է մոխրագույն: Առաջին օրը մոխրագույն խորանարդիկն իր բոլոր հարևան խորանարդիկների գույնը դարձնում է մոխրագույն (երկու խորանարդ հարևան են, եթե ունեն մեկ ընդհանուր նիստ): Երկրորդ օրը բոլոր մոխրագույն խորանարդիկներն անում են նույնը: Որքա՞ն մոխրագույն խորանարդիկ կլինի երկրորդ օրվա ավարտին:

Խնդիր 6

Նկարում պատկերված է քառակուսու ներսում տեղադրված չորս
միանման ուղղանկյուն: Յուրաքանչյուր ուղղանկյան պարագիծը 16 սմ է:
Որքա՞ն է քառակուսու պարագիծը:

Խնդիր 7

A, B, C և D քաղաքները միացված են ճանապարհներով, ինչպես ցույց է տրված նկարում: Մրցույթը սկսվում է D քաղաքում և ավարտվում B-ում՝ անցնելով բոլոր ճանապարհներով: Յուրաքանչյուր ճանապարհով կարելի է անցնել միայն մեկ անգամ: Քանի՞ հնարավոր երթուղի կա այս մրցույթում:

Խնդիր 8

Մի պարանի երկարությունը 1մ է, մյուսինը՝ 2մ: Արմենը կտրատում է այդ պարանները
հավասար երկարություն ունեցող մի քանի մասի: Բերված թվերից ո՞րը չի կարող լինել
Արմենի ստացած բոլոր մասերի ընդհանուր քանակը:

Խնդիր 9

Մարինեն պետք է ինչ-որ թվի գումարեր 26 թիվը: Փոխարենը նա այդ թվից հանեց 26
և ստացավ -14: Ի՞նչ թիվ նա կստանար 26-ը գումարելիս:

Խնդիր 10

Լուսինեն շրջում է քարտը նախ դրա ներքևի եզրով, ապա քարտի աջ կողմից, ինչպես ցույց է տրված նկարում: Քարտի բերված պատկերներից ո՞րը կտեսնի նա:

Թեմա՝ Թվաբանական գործողություններ հանրահաշվական կոտորակների հետ։ Վարժությունների լուծում թեման ամրապնդելու համար։

1․ Միանդամն ընտրել այնպես, որ հավասարությունը ճիշտ լինի՝

ա․ 2

բ․40

գ․12

դ․-75

ե․5b

զ․36xy

2․ Արտահայտությունը գրել կոտորակի տեսքով․

ա․3a/2

բ․2x/3

գ․-13x/7

դ․2+a/3

ե․1a+1/a

զ․a-b/ab

3․Ձևափոխել հանրահաշվական կոտորակի․

ա)b+a/ab

բ)2y-3x/xy

գ)xb+ay/ab

դ)5ax-7b/7x

ե)3-2a/6a

զ)bc-a/abc

4․ Ձևափոխել հանրահաշվական կոտորակի․

ա)mc+mb/abc

բ)2ab-5an/mbn

գ)(2a-3b²)+(4a-5b²)/mb

դ)(x-yz)-x-zy/xzy

5․Ձևափոխել հանրահաշվական կոտորակի․

ա)x-2x/8

բ)7a/24

գ)2m²-5m/6

դ)(3a-1)+2a/30

ե)(6x+3)+(3x-1)/24

զ)(3a-3)-(4-a)/30

6. Կատարել գործողությունները․

ա)1/3

բ)4xy

գ)4ab

դ)3a/a-b

7․Կատարել գործողությունները․

ա)6/3x

բ)6axy

գ)13xm/3n

դ)9x/3=3x

ե)11x²/3ab

զ)4a³/5by

8․Կատարել գործողությունները․

ա)10x/x-y

բ)a-2/a+2

գ)3/(7y+3)

դ)b-c/2b

9․Կատարել գործողությունները․

ա)9x/8by

բ)z-yz

գ)3b/6x⁶c⁴

դ)2x/2x-5

Թեմա՝ Հանրահաշվական կոտորակների բազմապատկումը և բաժանումը:

Կոտորակը կոտորակով բազմապատկելու համար պետք է համարիչը բազմապատկել համարիչով, իսկ հայտարարը՝ հայտարարով և առաջին արտադրյալը գրել համարիչում, իսկ երկրորդը՝ հայտարարում:

Հանրահաշվական կոտորակների արտադրյալը նույնաբար հավասար է մի կոտորակի, որի համարիչը հավասար է համարիչների արտադրյալին, իսկ հայտարարը՝ հայտարարների:

Եթե հնարավոր է, ապա ստացված կոտորակը կրճատում են:

Արտադրյալը սահմանվում է փոփոխականի միայն այն արժեքների համար, որոնց դեպքում կոտորակների հայտարարները հավասար չեն զրոյի:

Այսինքն՝ եթե A/B -ն և C/D -ն երկու հանրահաշվական կոտորակներ են, որտեղ A -ն, B -ն, C -ն և D -ն բազմանդամներ են, ապա A/B⋅C/D=A⋅C/B⋅D, որտեղ B≠0,D≠0:

Օրինակ

Կատարենք բազմապատկումը՝ 12a⁴/25b³⋅(−5b²/6a⁴)

Լուծում: Դրական և բացասական թվերի արտադրյալը բացասական թիվ է, այդ պատճառով կոտորակի առջևում դնում ենք մինուս նշանը:

Որպեսզի մի կոտորակ բաժանել մյուսի վրա, պետք է համարիչի կոտորակը բազմապատկել հայտարարի կոտորակի հակադարձ կոտորակով:

Օրինակ

Նույն կանոնը գործում է նաև հանրահաշվական կոտորակների դեպքում՝ կոտորակները բաժանելու համար պետք է համարիչի կոտորակը բազմապատկել հայտարարի կոտորակի հակադարձ կոտորակով:

Եթե հնարավոր է, ապա համարիչի և հայտարարի արտահայտությունները վերլուծվում են արտադրիչների և կրճատվում:

Կանոնը մնում է ուժի մեջ, երբ արտահայտություններից մեկը բազմանդամ է: Այդ դեպքում պետք է բազմանդամը ներկայացնել 1 հայտարարով կոտորակի տեսքով:

Օրինակ

Հարցեր և առաջադրանքներ։

1․Ինչպե՞ս են բազմապատկվում հանրահաշվական կոտորակները։

Հանրահաշվական կոտորակների արտադրյալը նույնաբար հավասար է մի կոտորակի, որի համարիչը հավասար է համարիչների արտադրյալին, իսկ հայտարարը՝ հայտարարների:

2․Ինչպե՞ս են բաժանվում հանրահաշվական կոտորակները։

Նույն կանոնը գործում է նաև հանրահաշվական կոտորակների դեպքում՝ կոտորակները բաժանելու համար պետք է համարիչի կոտորակը բազմապատկել հայտարարի կոտորակի հակադարձ կոտորակով:

3․Կատարել գործողությունները․

ա)ac/bd

բ)xb/ya

գ)12a/ab

դ)2p/3q

ե)ax²/2by²

զ)5x/2by

4․Ձևափոխել հանրահաշվական կոտորակի․

5․Կատարել բազմապատկում և բաժանում․

6․Կատարել բազմապատկում և բաժանում․

Գիտելիքների ստուգում։

1. Հաշվել  աստիճանի  արժեքը․

ա) 3^-3  բ) ( 5/2)^-2       գ)    դ) 3⁸ : 3⁵  ե) 25⁰

2․ Գրել  աստիճանի տեսքով․

ա)1/35⁹       բ)n¹⁴/n¹⁸      գ) 9¹⁵ •9⁷       դ) 3^-8:3^-19

3․ Համեմատել  կոտորակները:

ա)(5/16)⁹   և  (9/16)⁹    բ)(13/24)¹⁹  և  (13/24)²⁷

5․ Ներկայացնել միանդամի տեսքով․

ա) (a^-6b^-3)^-3                    բ) (7m^-5n^-6)^-7

6․ Կրճատել կոտորակները․

7․ Կոտորակները   բերել  ընդհանուր հայտարարի․

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

1. Գնահատե՛ք Հարավարևմտյան Ասիայի աշխարհագրական դիրքը:

Հարավարևմտյան Ասիան գտնվում է Ասիայի հարավային մասում, մոտավորապես Միջերկրական ծովի և Կասպյան ծովի միջև, երբեմն նաև ընդգրկում է Հարավային Կովկասի և Արևելյան Միջերկրականի շրջանը: Այն հանդիսանում է աշխարհի ամենալուրջ աշխարհագրական և քաղաքական խաչմերուկներից մեկը՝ միաժամանակ լինելով Եվրոպայի, Ասիայի և Աֆրիկայի միջև միացման գոտի:

2. Բացատրե՛ք ջրի և նավթի նշանակությունը տարածաշրջանի համար:

Հարավարևմտյան Ասիան այնպիսի տարածաշրջան է, որը մեծ նշանակություն ունի ջրի և նավթի առումով՝ ոչ միայն իր երկրներին, այլև ամբողջ աշխարհին: Տարածաշրջանը հարուստ է բնական ռեսուրսներով, սակայն նաև ունի շատ մարտահրավերներ, որոնք կապված են այդ ռեսուրսների օգտագործման և նրանց շուրջ զարգացող քաղաքական ու տնտեսական խնդիրների հետ:

3. Գնահատե՛ք տարածաշրջանի բնական պայմանները և ռեսուրսները՝ տնտեսության տարբեր ճյուղերի զարգացման հնարավորությունների տեսակետից:

Հարավարևմտյան Ասիայի բնական պայմանները և ռեսուրսները տնտեսական զարգացման կարևոր հանգույցներից են, սակայն տարածաշրջանի տնտեսությունը ձևավորվում է ոչ միայն բնական ռեսուրսների առկայությամբ, այլև այդ ռեսուրսների կառավարման, օգտագործման արդյունավետության և արտաքին տնտեսական գործոնների ազդեցությամբ։ Առհասարակ, տարածաշրջանի բնական ռեսուրսներն ունեն մեծ նշանակություն, բայց դրանց օգտագործման հնարավորությունները սահմանափակվում են տարբեր բնական, քաղաքական ու սոցիալական գործոններով։

4. Պատրաստե՛ք նյութեր Հարավարևմտյան Ասիայի պատմամշակութային և ճարտարապետական հուշարձանների վերաբերյալ:

Հարավարևմտյան Ասիան միանգամայն նշանակալի տարածաշրջան է, որն ունի հարուստ պատմություն և մշակույթ։ Այն ընդգրկում է աշխարհի ամենահին քաղաքակրթությունների ծննդավայրը, որտեղ ապրել են մարդիկ դեռ մ.թ.ա. հազարամյակներից։ Տարածաշրջանի պատմամշակութային և ճարտարապետական հուշարձանները ներկայացնում են բազմաթիվ ժողովուրդների ավանդույթները, կրոնները, մշակույթները և արվեստը։ Ստորև ներկայացված են մի քանի կարևոր հուշարձաններ և պատմամշակութային տեղեր, որոնք ունեն համաշխարհային նշանակություն։

5. Ի՞նչ գիտեք տարածաշրջանի «թեժ» կետերի մասին:

Հարավարևմտյան Ասիան համարվում է աշխարհում ամենահակասական և բարդ տարածաշրջաններից մեկը՝ քաղաքական, աշխարհաքաղաքական և ռազմական առումով։ Այս տարածքը, որն ընդգրկում է մի քանի երկրներ, ունի բազմաթիվ «թեժ» կետեր, որտեղ լարվածությունները բարձր են, ու հաճախ տեղի են ունենում ռազմական բախումներ, ինչպես նաև քաղաքական ու սոցիալական ճգնաժամեր։ Ստորև ներկայացվում են տարածաշրջանի որոշ կարևոր «թեժ» կետերը։

6. Պատրաստե՛ք նյութ «Անապատը և մարդը» թեմայով:

Անապատը, որպես աշխարհագրական և էկոլոգիական միավորում, երկար ժամանակ եղել է մարդկության ուշադրության կենտրոնում։ Այն ոչ միայն բնության առանձնահատկություն է, այլ նաև սիմվոլ է, որը հսկայական ազդեցություն է ունեցել մարդու կյանքի ու մշակույթի վրա։ Անապատի տարածքները՝ թե՛ իրենց ծանր պայմաններով, թե՛ դրանց գրավչությամբ, բազմաթիվ մշակութային, կրոնական և պատմական նշանակություն ունեն։ Անապատները, լինելով բարդ և հաճախ անառիկ միջավայրեր, ծառայում են որպես յուրահատուկ

1․ Ներկայացնել Արևելյան Եվրոպայի աշխարհագրական դիրքի առանձնահատկությունները։

Արևելյան Եվրոպան աշխարհագրականորեն գտնվում է Եվրասիայի մայրցամաքի արևելյան հատվածում՝ հիմնականում Եվրոպայի հետապնդող մասում, որը սահմանափակվում է Արևմտյան Եվրոպայից դեպի Արևելք, ինչպես նաև հարավից և հյուսիսից մի շարք բնական սահմաններով:

2.Պատմի՛ր Արևելյան Եվրոպայի բնակչության մասին:

Արևելյան Եվրոպայի բնակչությունը բազմազան է էթնիկական, լեզվաբառարանական և կրոնական տեսանկյունից։ Սլավոնական ժողովուրդները կազմում են գլխավոր բնակչությունը՝ Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Բելառուսում, Լեհաստանում, Չեխիայում, Սերբիայում և այլ երկրներում։ Բացի այդ, տարածաշրջանում ապրում են նաև բալթյան ժողովուրդներ (լիտվացիներ, լատվիացիներ), կովկասյան ազգեր (հայեր, վրացիներ, աբխազներ), ինչպես նաև թուրքալեզու ժողովուրդներ (օզբեկներ, թաթարներ)։

3. Ի՞նչ դեր ունեն Ռուսաստանի բնական պայմաններն ու բնական ռեսուրսները երկրի զարգացման հարցում։

Ռուսաստանի բնական պայմանները և բնական ռեսուրսները խաղում են entscheidիչ դեր երկրի տնտեսական և հասարակական զարգացման հարցում։ Ռուսաստանի տարածքը ընդգրկում է աշխարհի ամենամեծ տարածքը՝ ավելի քան 17 միլիոն քառակուսի կիլոմետր, և այս մեծությունը որոշում է երկրի բնական ռեսուրսների բազմազանությունն ու կարևորությունը։

4. Բացատրե՛ք, թե Ռուսաստանի տարածքի վիթխարի չափերը և բնական պայմանների բազմազանությունը ինչ առավելություններ ու խոչընդոտներ են ստեղծում տնտեսության զարգացման համար: 

Ռուսաստանի տարածքը հանդիսանում է աշխարհի ամենամեծը՝ ավելի քան 17 միլիոն քառակուսի կիլոմետր, ինչը նշանակում է, որ այն ընդգրկում է տարբեր կլիմայական գոտիներ, բնական ռեսուրսներ և երկրաբառարաններ: Այս փաստը ունի իր առավելությունները, սակայն նաև խոչընդոտներ է առաջացնում երկրի տնտեսական զարգացման համար:

5.Բնութագրեք Վրաստանի աշխարհագրական դիրքը:

Վրաստանը գտնվում է Հարավային Կովկասում, Եվրասիայի բարդ աշխարհագրական մասում, որը սահմանում է Եվրոպայի և Ասիայի միջև գտնվող սահմանը։ Վրաստանի աշխարհագրական դիրքը որոշում է նրա կարևորությունն և ռազմավարական արժեքը տարածաշրջանում։

6. Գնահատեք Սև ծովի դերը Վրաստանի կյանքում։

Սև ծովը ունի նշանակալի դեր Վրաստանի տնտեսության, առևտրի, տրանսպորտի, մշակույթի և միջազգայնա-քաղաքական հարաբերությունների համար։ Վրաստանը գտնվում է Սև ծովի արևելյան ափին, և այս հանգամանքը որոշակիում է երկրի աշխարհագրական ու տնտեսական դիրքը։

7. Որո՞նք են Վաստանի զարգացման նախադրյալները:

Վրաստանի զարգացման նախադրյալները բազմաշերտ են և ընդգրկում են տարբեր ոլորտներ՝ տնտեսական, քաղաքական, բնական ռեսուրսների, աշխարհագրական և սոցիալական բնագավառներում։ Վրաստանի զարգացման համար ստեղծված պայմաններն ու հնարավորությունները հնարավորություն են տալիս երկրի աճի և բարեկեցության ապահովմանը, սակայն դրանք նաև պահանջում են մեծ ջանքեր և ռազմավարական մոտեցումներ:

8.Պատմի՛ր Վրաստանի բնակչության և կլիմայի մասին:

Վրաստանի բնակչությունը բազմազան է և բաղկացած է տարբեր էթնիկ խմբերից։ Այն գտնվում է Հարավային Կովկասում, որի բնակչությունը գտնվում է երկրում ավելի քան 3,7 միլիոն (2023 թվականի տվյալներով)։ Վրաստանը տարբերվում է իր մշակութային և լեզվաբառարանային բազմազանությամբ, ինչը ձևավորվել է երկրի պատմության, աշխարհագրության և քաղաքական իրավիճակների հետևանքով։

1. Գրել, կարդալ, վախենալ, գողանալ, թռչել, տեսնել, թաքցնել, հասնել, թռցնել, հասցնել, կոտրատել, սիրվել բայերը խոնարհի՛ր սահմանական եղանակի անկատար ներկա, անկատար անցյալ, ապակատար ներկա, ապակատար անցյալ, վաղակատար ներկա, վաղակատար անցյալ և անցյալ կատարյալ ժամանակաձևերով:

2. Յուրաքանչյուր բայի մեկ ձևով գործածի՛ր նախադասության մեջ: