Հարցեր, առաջադրանքներ
1.Ինչ է հաջորդականությունը, բեր օրինակներ, 5 հատ:

1, 2, 3, 4,

2, 4, 6, 8,

1, 1, 1, 1,

5, 10, 15, 20,

1, 4, 9, 16,

2.Հաջորդականությունների տրման ինչ եղանակներ գիտես։

թվերի պարզ թվարկումով
բանաձևով (ընդհանուր անդամով)
ռեկուրսիվ ձևով (նախորդ անդամներով)

3.Ի՞նչ է հաջորդականության անդամը, ինչպե՞ս ենայն նշում։

Հաջորդականության յուրաքանչյուր թիվ կոչվում է անդամ։
Նշվում է a1​,a2​,a3​,…,a_n​։

4. Քանի՞ անդամ ունի հաջորդականությունը:

ա) 1, 3, 4, 3
բ) 2, 4, 6, 6, 8, 10,10

ա) 1, 3, 4, 3 4 անդամ
բ) 2, 4, 6, 6, 8, 10, 10 7 անդամ

5. Քանի՞ անդամ ունի բազմությունը:

ա) {1, 3, 4, 3}: 

բ) {1, 5, 1, 1, 5}

ա) {1, 3, 4, 3} {1, 3, 4} 3 անդամ
բ) {1, 5, 1, 1, 5} {1, 5} 2 անդամ

6. Գրեք aₙ հաջորդականության առաջին հինգ անդամները, եթե

ա) aₙ = n
բ) aₙ = 1/n
գ) aₙ = (-1)^{2n}
դ)aₙ=n/(n+1)

ա)1, 2, 3, 4, 5

բ)1, 1/2, 1/3, 1/4, 1/5

գ)Քանի որ $2n$2n-ը զույգ է, միշտ ստացվում է 1
1, 1, 1, 1, 1

դ)1/2, 2/3, 3/4, 4/5, 5/6

7. Արդյո՞ք վերջավոր է բնական թվերի հաջորդականությունը:

Ոչ, անվերջ է։

8.Քանի՞ անդամ ունի երկնիշ պարզ թվերի հաջորդականությունը:

Երկնիշ պարզ թվերը՝
11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47,
53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97

21 անդամ

9. Գտեք հաջորդականության ընդհանուր անդամը`
ա) 2, 4, 6, 8,…
բ)1, 3, 5, 7, 9…
գ) 10,20, 30, 40, …
դ)1, 6, 11, 16, 21, …
ե)1, 4, 9, 16, 25, …

ա) an​=2n

բ) an​=2n−1

գ) $a_n = 10n$an​=10n

դ) an​=5n−4

ե) an​=n2

10. Գտեք 11-ի բաժանվող թվերի հաջորդականության 11-րդ անդամը։

11, 22, 33, $a_n = 11n$an​=11n

$a_{11} = 11 \times 11 = 121$a11​=11×11=121

Հայ ժողովրդի հնագույն առասպելներից մեկը՝ «Հայկ և Բել»-ը, ոչ միայն պատմական-դյուցազնական պատում է, այլև ազատության գաղափարի հզոր խորհրդանիշ։ Այս պատմության մեջ արտահայտվում է ժողովրդի ամենակարևոր ձգտումը՝ ապրել անկախ, չհնազանդվել բռնակալին և պահպանել սեփական ինքնությունը։

Բելը մարմնավորում է բռնապետությունը, հպատակեցման քաղաքականությունը և ուժով իշխելու ձգտումը։ Նա փորձում էր իր իշխանության տակ պահել բոլորին, այդ թվում՝ Հայկին։ Սակայն Հայկը ազատասեր առաջնորդ էր, ով չէր ցանկանում ենթարկվել ուրիշի կամքին։ Նրա համար ազատությունն ավելի արժեքավոր էր, քան հանգիստ, բայց ստրկական կյանքը։

Հայկի հրաժարումը Բելին ենթարկվելուց ազատության առաջին կարևոր քայլն էր։ Նա իր ընտանիքով հեռացավ և ընտրեց անկախ կյանքի ճանապարհը։ Սա ցույց է տալիս, որ ազատությունը հաճախ պահանջում է համարձակ որոշումներ և զոհողություններ։ Երբ Բելը փորձեց ուժով վերադարձնել Հայկին, տեղի ունեցավ վճռական ճակատամարտը։ Հայկի հաղթանակը ոչ միայն ռազմական հաջողություն էր, այլև ազատության հաղթանակ բռնակալության նկատմամբ։

Այս առասպելը մեզ սովորեցնում է, որ ազատությունը տրվում է ոչ թե որպես նվեր, այլ նվաճվում է պայքարով, համառությամբ և միասնությամբ։ Հայկի կերպարը դարձել է ազատատենչ ոգու խորհրդանիշ, իսկ նրա հաղթանակը՝ հայ ժողովրդի անկախության հավերժական հիշեցում։

Այսպիսով, «Հայկ և Բել» առասպելը խորապես կապված է «ազատություն» գաղափարի հետ։ Այն մեզ հուշում է, որ յուրաքանչյուր ժողովուրդ պետք է պաշտպանի իր ազատությունը և երբեք չհաշտվի ստրկության հետ։ Հայկի օրինակով մենք հասկանում ենք, որ ազատությունն արժե պայքարել և պահպանել այն ամեն գնով։

1.Ինչ նպատակով է քլորը օգտագործվում խմելու ջրի մեջ։

Քլորը ջրի մեջ օգտագործվում է ախտահանման համար։

2.Որտե՞ղ են կիրառվում ֆտորի միացությունները։

Ֆտորի միացությունները կիրառվում են ատամի մածուկներում և արդյունաբերությունում։

3.Ինչո՞ւ է սննդի մեջ ավելացվում յոդ (յոդացված աղ)։

Յոդը ավելացվում է սննդի մեջ վահանաձև գեղձի բնական աշխատանքի համար։

4.Ո՞ր հալոգենի միացություններն են օգտագործվում լուսանկարչության մեջ։

Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են բրոմի միացությունները (օր. արծաթի բրոմիդ)։

5.Ինչ նյութի արտադրության մեջ է օգտագործվում քլորը (նշել մեկ օրինակ)։

Քլորը օգտագործվում է պլաստմասսայի (PVC) արտադրության մեջ։

6.Ինչո՞ւ քլորը, լինելով թունավոր գազ, լայնորեն կիրառվում է կենցաղում։

Քլորը կիրառվում է, որովհետև փոքր քանակով արդյունավետ ախտահանիչ է։

7.Ինչո՞ւ չի կարելի օգտագործել ֆտոր պարունակող նյութեր մեծ քանակով։

Ֆտորը մեծ քանակով թունավոր է և վնասում է ատամներն ու ոսկորները։

8.Ինչո՞ւ է հալոգենների կիրառությունը կարևոր ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ բժշկության մեջ։

Հալոգենները կարևոր են, որովհետև կիրառվում են բժշկության և արդյունաբերության մեջ։

Հայ ժողովրդի պատմությունն ու դիցաբանությունը հարուստ են հերոսական պատմություններով, որոնցից մեկը «Տիգրան և Աժդահակ» ավանդությունն է։ Այս պատմությունը ներկայացնում է պայքարը բարու և չարի, հայրենիքի պաշտպանության և զավթողական մտադրությունների միջև։

Տիգրանը ներկայացվում է որպես հզոր և իմաստուն արքա, որը սիրում էր իր հայրենիքը և պատրաստ էր ամեն գնով պաշտպանել այն։ Նա խիզախ, վճռական և արդար ղեկավար էր։ Մյուս կողմից՝ Աժդահակը՝ մարերի արքան, խորամանկ և նախանձ մարդ էր, որը ցանկացավ տիրել Տիգրանի թագավորությանը։ Նրա նպատակն էր նվաճել և ենթարկել Հայաստանը։

Պատմության ընթացքում Աժդահակը դավադրությամբ փորձում է վնասել Տիգրանին, սակայն Տիգրանը կարողանում է հաղթահարել բոլոր դժվարությունները։ Վերջում նա հաղթում է Աժդահակին՝ ապացուցելով, որ արդարությունն ու հայրենիքի հանդեպ սերը ավելի ուժեղ են, քան չարությունն ու նախանձը։

Այս ավանդությունը կարևոր դեր ունի մեր ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Այն սովորեցնում է լինել համարձակ, պաշտպանել հայրենիքը և երբեք չընկրկել դժվարությունների առաջ։ Տիգրանի կերպարը մեզ համար օրինակ է՝ ուժեղ, հայրենասեր և արդար առաջնորդի։

Հայ ժողովրդի պատմության ու առասպելների մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի Հայկի և Բելի պատմությունը, որը ոչ միայն հերոսական պայքարի դրվագ է, այլև ազատության գաղափարի խորհրդանիշ։ Հայկ Նահապետը ներկայացվում է որպես արդար, խիզախ և անկախության ձգտող առաջնորդ, իսկ Բելը՝ բռնակալ թագավոր, որը ցանկանում էր իշխել բոլորի վրա։

Ըստ ավանդության՝ Բելը պահանջում էր, որ Հայկը ենթարկվի իրեն և ծառայի իր իշխանությանը։ Սակայն Հայկը չէր ցանկանում ապրել բռնապետության պայմաններում։ Նրա համար ամենաթանկ արժեքը ազատությունն էր՝ սեփական հողի վրա, սեփական կամքով ապրելու իրավունքը։ Այդ պատճառով նա իր ընտանիքով ու մարդկանցով հեռացավ Բաբելոնից և հաստատվեց Արարատի երկրում։

Բելը, չհաշտվելով Հայկի որոշման հետ, զորքով շարժվեց նրա դեմ։ Սակայն ճակատամարտում Հայկը հաղթեց Բելին՝ ապացուցելով, որ ազատության համար պայքարը արդար է և կարող է հաղթանակ բերել նույնիսկ ուժեղ թշնամու դեմ։ Այդ հաղթանակը դարձավ հայ ժողովրդի անկախության խորհրդանիշը։

Այս առասպելը մեզ սովորեցնում է, որ ազատությունը մարդկային ամենամեծ արժեքներից է։ Այն պահանջում է խիզախություն, հավատ և պատրաստակամություն՝ պաշտպանելու սեփական իրավունքներն ու հայրենիքը։ Հայկի կերպարը դարեր շարունակ ոգեշնչել է հայ ժողովրդին՝ հիշեցնելով, որ անկախությունն ու արժանապատիվ կյանքը նվաճվում են պայքարով։

1. Բացատրել բառերը՝ պանիսլամիզմ, պանթյուրքիզմ։

Պանիսլամիզմ — բոլոր մահմեդականների միավորման գաղափար։

Պանթյուրքիզմ — բոլոր թյուրքախոս ժողովուրդների միավորման գաղափար։

2. Հայության բնաջնջման համիդյան ծրագիրը, համիդյան ջարդերի հետևանքները։ Միջազգային արձագանք։

Համիդյան ծրագիր — Աբդուլ Համիդ II-ի քաղաքականություն՝ ուղղված հայության ճնշման ու բնաջնջման։

Հետևանքներ — 1894–1896 թթ. հարյուր հազարավոր հայեր զոհվեցին, բնակավայրեր ավերվեցին։

Միջազգային արձագանք — դատապարտում եղավ, բայց գործնական միջամտություն՝ ոչ։

3. Համեմատել Հայաստանը Ռուսական և Օսմանյան կայրսությունների տիրապետության տակ 20-րդ դարի սկզբում։

Ռուսական կայսրություն — հայերը ունեին ավելի ապահով կյանք, դպրոցներ ու մշակույթ։

Օսմանյան կայսրություն — հայերը ճնշվում էին, ենթարկվում ջարդերի ու բռնությունների։

4. Ինչ է Հայկական հարցը, Հայկական հարցի վերաբացումը 1912-1914թվականներին։

Հայկական հարցը — Օսմանյան կայսրությունում հայերի իրավունքների ու անվտանգության խնդիրը։

Վերաբացումը (1912–1914) — եվրոպական տերությունները նորից առաջ քաշեցին հայկական բարեփոխումները, բայց պատերազմը խափանեց դրանց իրականացումը։

5. Առաջին համաշխարային պատերազմը և հայոց ցեղասպանությունը, հետևանքները և դատապարտումը։

Պատերազմ և ցեղասպանություն — 1915 թ․ Օսմանյան իշխանությունները իրականացրին հայերի ցեղասպանություն։

Հետևանքներ — 1,5 մլն զոհ, հայրենիքի կորուստ, սփյուռքի ձևավորում։

Դատապարտում — ցեղասպանությունը ճանաչվել ու դատապարտվել է բազմաթիվ պետությունների կողմից։

6. Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիրը։

Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիր (1918) — Ռուսաստանը դուրս եկավ Առաջին համաշխարհային պատերազմից և զիջեց տարածքներ Գերմանիային ու Օսմանյան կայսրությանը, ինչը նրանց տվեց առավելություն։

7. Բաթումի խորհրդաժողովը։

Բաթումի խորհրդաժողով (1918) — քննարկվեց Հարավային Կովկասի խաղաղ կարգավորումը, սահմանները և հարաբերությունները Օսմանյան կայսրության հետ, սակայն վերջնական համաձայնություն չհասավ։

8․ Մայիսյան հերոսամարտերը, ՀՀ-ի հռչակումը Բաթումի պայմանագիրը։

Մայիսյան հերոսամարտեր (1918) — հայերի պայքար թուրք-թաթարական ուժերի դեմ։

Հռչակում (28 մայիս 1918) — ստեղծվեց Հայաստանի անկախ Հանրապետությունը։

Բաթումի պայմանագիր (4 հունիս 1918) — սահմանվեց Հայաստանի տարածքային իրավունքը Օսմանյան կայսրության հետ։

9. Հայկական հարցը Փարիզի խաղաղության խորհրդաժողովում։

Հայկական հարցը Փարիզի խաղաղության խորհրդաժողովում (1919–1920) — քննարկվեց հայերի իրավունքների պաշտպանությունը և Հայաստանի սահմանների ճանաչումը, բայց իրական վերականգնումը չկատարվեց։

10. Հայաստանը խորհրդային Ռուսաստանի և Մուստաֆա Քեմալի կառավարությունների թիրախում․ ՀՀ-ի անկումը։

Հայաստանը 1920 թ․ — խորհրդային Ռուսաստան և Մուստաֆա Քեմալ ճնշեցին, Հայաստան ներխուժեց կարմիր բանակը, և անկախ Հանրապետությունը խորհրդայնացավ։

11. Հայաստանի հարաբերությունները հարևան պետությունների հետ 19-դարի վերջ 20-րդ դարի սկիզբ։

Ռուսաստան — համեմատաբար անվտանգ, մշակութային ու կրթական իրավունքներ։

Օսմանյան կայսրություն — ճնշումներ, բռնություններ, համիդյան ջարդեր։

Պարսկաստան/Իրան — խաղաղ, առևտրային ու մշակութային կապեր։

Առաջին ուսումնական շրջանի ամփոփում

1. Ի՞նչ է աղը: Ինչպե՞ս է այն սովորաբար առաջանում:
Աղերն այն էլեկտրոլիտներն են, որոնց դիսոցման ժամանակ առաջանում են մետաղի կատիոններ և թթվային մնացորդի անիոններ։

2. Ի՞նչ է ատոմը:
Ատոմը փոքրագույն, քիմիապես անբաժանելի մասնիկ է։

3. Ո՞րն է ամենահայտնի աղը, որը մենք օգտագործում ենք ամեն օր: 
Ամենահայտնի օգտագործվող աղը նատրիումի քլորիդն է` NaCl։

4. Ի՞նչ տարբերություն կա չեզոք, թթու և հիմնային աղերի միջև 
Չեզոք աղերը ստացվում են թթուների լրիվ չեզոքասման արդյունքում, օրինակ՝ NaCl, KNO3, CuSO4։ Թթվային աղերը ստացվում են բազմահիմն թթուների ոչ լրիվ չեզոքացման արդյունքում, օրինակ՝ H2SO4 + NaOH = NaHSO4 + H2O։ Հիմնային աղերը ստացվում են բազմաթթվային հիմքերի ոչ լրիվ չեզոքացման արդյունքում, օրինակ՝ Cu(OH)2•CuCO3

5. Ինչպե՞ս է կոչվում այն պրոցեսը, երբ աղը ջրում լուծվելիս փոխազդում է ջրի հետ և փոխում լուծույթի pH-ը:
Այդ պրոցեսը կոչվում է հիդրոլիզ:

6. Ասա հետևյալ հիդրօքսիդների բանաձևերը.
ա) նատրիումի հիդրօքսիդ
NaOH
բ) կալցիումի հիդրօքսիդ
Ca(OH)2
գ) երկաթ(III)-ի հիդրօքսիդ
Fe(OH)3

7. Թվարկե՛ք  քիմիական ռեակցիաների հատկանիշները:   
Քիմիական ռեակցիաների հատկանիշներ են՝ գույնի, հոտի համի փոփոխությունը, էներգիայի անջատումը կամ կլանումը, նստվածքի առաջացումը և գազի անջատումը: 

8. Ի՞նչ է նյութը, ի՞նչ է մարմինը։
Ֆիզիկական մարմինը դա ծավալ, զանգված ունեցող ցանկացած առարկա է: Նյութն այն է, ինչից կազմված են ֆիզիկական մարմինները` մեզ շրջապատող առարկաները:

9. Թվարկե՛ք նյութի ֆիզիկական հատկություններ։
Նյութերի ֆիզիկական հատկություններն են՝ ագրեգատային վիճակը, գույնը, հոտը, համը, խտությունը, ջերմահաղորդականությունը, էլեկտրահաղորդականությունը, հալման և եռման ջերմաստիճանները:

10. Թթուների բաղադրության մեջ պարտադիր ի՞նչ տարր կա։
Թթուները միշտ պարունակում են ջրածնի ատոմներ: 

11. Ի՞նչ է օքսիդը։
Թթվածնի ատոմ պարունակող երկտարր միացությունները անվանվում են օքսիդներ:

12. Ո՞րն է մետաղական օքսիդի օրինակ։
Fe2O3

13. Ո՞րն է ոչ մետաղական օքսիդի օրինակ։
H2O

14. Ինչպե՞ս կարելի է ստանալ օքսիդներ։
Օքսիդներ կարելի է ստանալ պարզ նյութի և թթվածնի փոխազդեցությամբ, անկայուն կամ թույլ թթուն քայքայելիս, որոշ աղեր քայքայելիս և այլն․

15. Թվարկե՛ք ալկալիներին բնորոշ մեկ ֆիզիկական հատկություն։
Նրանք լավ լուծվում են ջրում և ջրային լուծույթներում տալիս են հիմքային հատկություն ունեցող լուծույթներ։

Թեմաներ

Աղեր

Օքսիդացման աստիճան

Վալենտականություն

Հարցեր.

1.Ի՞նչ է աղը: Ինչպե՞ս է այն սովորաբար առաջանում:

Աղը քիմիական միացություն է, որը առաջանում է թթվի և հիմքի փոխազդեցության արդյունքում։ Սովորաբար աղը ստացվում է չեզոքացման ռեակցիայով, երբ թթուն և հիմքը փոխազդում են՝ առաջացնելով աղ և ջուր։

2.Ո՞րն է ամենահայտնի աղը, որը մենք օգտագործում ենք ամեն օր: Ի՞նչն է դրա քիմիական բանաձևը, և ի՞նչ դեր ունի այն մարդու օրգանիզմում:

Ամենահայտնի աղը սեղանի աղն է՝ նատրիումի քլորիդը (NaCl)։ Այն անհրաժեշտ է մարդու օրգանիզմին՝ ջրաղային հավասարակշռությունը պահպանելու, նյարդային ազդակների փոխանցման և մկանների նորմալ աշխատանքի համար։

3.Ի՞նչ տարբերություն կա չեզոք, թթու և հիմնային աղերի միջև (օրինակներով): Ինչո՞վ է դա պայմանավորված:

Չեզոք աղեր՝ առաջանում են ուժեղ թթվի և ուժեղ հիմքի փոխազդեցությունից (օր․ NaCl)։

Թթու աղեր՝ առաջանում են, երբ թթվի ջրածնի մի մասը պահպանվում է աղում (օր․ NaHSO₄)։

Հիմնային աղեր՝ պարունակում են հիդրօքսիլային խմբեր (օր․ Cu(OH)Cl)։
Տարբերությունը պայմանավորված է աղի կազմով և նրա առաջացման պայմաններով։

4.Ինչպե՞ս է կոչվում այն պրոցեսը, երբ աղը ջրում լուծվելիս փոխազդում է ջրի հետ և փոխում լուծույթի pH-ը:

Այդ պրոցեսը կոչվում է աղերի հիդրոլիզ։

5.Ներկայացրե՛ք աղերի կիրառման երեք տարբեր ոլորտ (բացի սննդից), օրինակ՝ շինարարություն, գյուղատնտեսություն, կամ արդյունաբերություն:

Շինարարություն – կալցիումի աղերը օգտագործվում են ցեմենտի և շաղախի արտադրության մեջ։

Գյուղատնտեսություն – նիտրատները և ֆոսֆատները կիրառվում են որպես պարարտանյութեր։

Արդյունաբերություն – տարբեր աղեր օգտագործվում են ապակու, ներկերի և քիմիական նյութերի արտադրության մեջ։

Ախալքալաքում Նոր տարին դիմավորում են ընտանիքի շրջապատում։ Տները զարդարում են տոնածառով ու լույսերով։ Տոնածառը զարդարում են գունավոր լույսերով, խաղալիքներով, գնդիկներով և աստղով։ Պատրաստում են ավանդական ուտեստներ։ Մարդիկ այցելում են միմյանց, մաղթում առողջություն ու երջանկություն։ Կեսգիշերին հնչում են շնորհավորանքներ, իսկ քաղաքում երբեմն լինում են տոնական

Մարդիկ այցելում են միմյանց տուն՝ մաղթելով առողջություն, երջանկություն և հաջողություն։ Կեսգիշերին հնչում են շնորհավորանքներ, ծիծաղ ու ուրախություն, և երբեմն քաղաքի հրապարակում կամ բակերում լինում են փոքր տոնական միջոցառումներ, երաժշտություն ու հրավառություն։

Ախալքալաքում Նոր տարին անցնում է ջերմ, տոնական և ուրախ մթնոլորտում, որը բոլորին հիշեցնում է ընտանիքի կարևորությունը և ընկերների հետ միասին անցկացրած գեղեցիկ պահերը։