Կարդա՛ Դ․ Դեմիրճյանի ,,Ավելորդը,, պատմվածքը։

1. Դո՛ւրս գրիր անհասկանալի բառերը և բացատրի՛ր։

Անդամալույծ – Մարմնի անդամների շարժումից զրկված, կաթվածահար։

Գաղթ – Ժողովրդի տեղահանություն, հայրենիքի լքում փրկության նպատակով։

Հաճի – Պատվավոր տիտղոս, որը տրվում էր Երուսաղեմ ուխտի գնացածներին։

Սայլապան – Սայլ վարող մարդ։

Ինքնասիրահարվածություն տվյալ համատեքստում Սեփական անձի և ունեցվածքի գերադասումը դիմացինի կյանքից։

2. Բնութագրի՛ր Հաճի աղային։

Հաճի աղան ներկայացված է որպես խիստ, հաշվենկատ և նյութապաշտ մարդ։ Նա իր կյանքը կառուցել է կարգ ու կանոնի և ունեցվածքի վրա։ Նրա համար ամեն ինչ ունի իր «տեղն» ու «արժեքը»։ Սակայն ճակատագրական պահին նրա մեջ մեռնում է մարդասիրությունը, և նա առաջնորդվում է սառը տրամաբանությամբ՝ զոհաբերելով հարազատ քրոջը հանուն սեփական փրկության։

3. Ներկայացրո՛ւ քո վերաբերմունքը Հաճի աղայի արարքի վերաբերյալ։

Հաճի աղայի արարքը դատապարտելի և անմարդկային է։ Թեև նա փորձում է արդարանալ, թե «սայլի վրա տեղ չկար», իրականում նա քրոջը դիտարկում է որպես «բեռ» կամ «ավելորդություն»։ Հարազատին մահվան ճիրաններում թողնելը չի կարող արդարացվել ոչ մի տրամաբանությամբ։ Սա բարոյական անկման ամենացածր կետն է։

4. Մեկնաբանի՛ր ստեղծագործության ավարտը։

Պատմվածքի ավարտը հոգեբանական մեծ լիցք ունի։ Հաճի աղան, փրկվելով ֆիզիկապես, չի գտնում հոգու խաղաղություն։ Նրա ականջներում անընդհատ հնչում է քրոջ ձայնը, և նա գիտակցում է, որ իր արարքն աններելի է։ Ավարտը հուշում է, որ խղճի խայթն ավելի սարսափելի է, քան մահը։ Նա ողջ է, բայց հոգեպես մեռած։

5. Ինչո՞ւ է ստեղծագործությունը կոչվում ,,Ավելորդը,, ։

Վերնագիրն ունի երկակի իմաստ.

Արտաքուստ՝ «ավելորդը» անդամալույծ քույրն է՝ Սրբունը, ով ըստ Հաճի աղայի՝ խանգարում է փրկվելուն և տեղ է զբաղեցնում սայլի վրա։

Խորքային՝ պատմվածքի ընթացքում ընթերցողը հասկանում է, որ իրականում «ավելորդը» հենց ինքը՝ Հաճի աղան է՝ իր դաժանությամբ և անհոգի տեսակով։ Նա է ավելորդ մարդկային հասարակության և բարոյականության մեջ։

6. Ո՞րն է ստեղծագործության գաղափարը, ի՞նչ է ուզում ասել հեղինակը։

Հեղինակի հիմնական նպատակն է ցույց տալ մարդու բարոյական կերպարի փորձությունը ծայրահեղ պայմաններում։ Դեմիրճյանն ուզում է ասել, որ առանց գթասրտության և սիրո՝ մարդը վերածվում է սառը մեքենայի։ Գաղափարն այն է, որ ոչ մի նյութական արժեք կամ նույնիսկ սեփական կյանքը չի կարող ավելի բարձր լինել, քան մարդկային խիղճն ու հարազատի հանդեպ պարտքը։

Նաիրի Զարյան ․ Հայրենի տուն 

Այս գիշեր տեսա մի անուշ երազ.  
Ես իմ հայրենի տունն էի նորոգում, 
 Մանկության երկինքն էր բացվել վրաս,
  Եվ արշալույսներ կային իմ հոգում։ 
 Այնտեղ էր մայրս, հայացքը պայծառ,
  Մայրենի լեզվով խոսում էր առուն,
  Խշշում էր բակում հինավուրց մի ծառ…
  Այնպես ծանո՜թ էր և այնպես գարո՜ւն… 
 Երդիկից կաթած շողն արեգական 
Թվում էր հոգուս ոսկյա բանալի,
  Արևն էր նայում աչքով մայրական, 
 Եվ քաղցր էր աշխարհն ու հասկանալի… 

1. Ինչո՞ւ է հայրենի տունը կապվում մանկության հիշողության հետ։ 

Հայրենի տունն այն վայրն է, որտեղ ձևավորվում է մարդու հոգին։ Այնտեղ են մնացել մաքուր հույզերը, մայրական սերը և աշխարհի «հասկանալի» լինելու զգացողությունը։ Մանկության հիշողություններն այդ տան միջոցով են դառնում կենդանի ու հարազատ։

2. Ի՞նչ հիմնական գաղափար կամ ուղերձ է փոխանցում բանաստեղծությունը։ 

Բանաստեղծության հիմնական ուղերձը վերադարձն է դեպի արմատները։ Հայրենի տունը նորոգելը խորհրդանշում է հոգու վերածնունդը, ներքին խաղաղության և անխաթար արժեքների փնտրտուքը։

Հայերեն

Ինչու՞ չես խոսում հայերեն.
Ես երգ եմ հյուսում քեզ համար,
Հոնքերդ հպարտ ու կամար՝
Իջնում ես հայոց լեռներեն:
Ինչու՞ չես խոսում հայերեն:

Ես երգ եմ հյուսում քեզ համար,
Դու չես հասկանում իմ լեզուն:
Ես խորթ եմ, օտար քո հոգուն,
Բայց քո տեսիլքով խանդավառ,
Ես երգ եմ հյուսում քեզ համար:

Հոնքերդ հպարտ ու կամար
Հանց վեհ տաճարները հայոց
Հայացքդ մաղում է ամառ.
Հայքից են աչքերը քո բոց,
Հոնքերդ հպարտ ու կամար…

Իջնում ես հայոց լեռներեն
Ինչպես թեթևոտ մեր պախրան,
Նայվացքդ այնպես նաիրյան
Հմայքդ այնպես հայերեն՝
Իջնում ես հայոց լեռներեն:

Ինչու՞ չես խոսում հայերեն:
Նորքից ես թռել դու իմ լոր,
Զանգուն է երգել քեզ օրոր,
Մասիսն է հսկել վեհորեն:
Ինչու՞ չես խոսում հայերեն:

1. Քո կարծիքով ո՞ւմ է դիմում բանաստեղծը։ 

Հեղինակը դիմում է մի հայուհու, ով ունի հայկական արտաքին ու հմայք, սակայն չի խոսում իր մայրենի լեզվով։ Սա նաև ընդհանրական դիմում է այն հայերին, ովքեր հեռացել են իրենց ինքնությունից։

2. Ո՞ր հարցն է կրկնվում, ի՞նչ նպատակով։ 

Կրկնվում է «Ինչո՞ւ չես խոսում հայերեն» հարցը։ Նպատակը ցավն ու զարմանքն ընդգծելն է. ինչպե՞ս կարելի է ունենալ այդքան «հայերեն» հմայք ու տեսիլք, բայց օտար լինել սեփական լեզվին։

3. Առանձնացրո՛ւ արտաքինի նկարագրությունները։ Ի՞նչ զուգորդումներ է անում հեղինակը։ 

Հոնքեր՝ հպարտ ու կամար (ինչպես հայոց տաճարները)։

Հայացք՝ ամառ մաղող, աչքերը՝ բոց։

Նայվածք՝ նաիրյան, թեթևոտ (ինչպես պախրան՝ լեռնային այծը)։

Զուգորդումներ՝ Աղջկա գեղեցկությունը հեղինակը նմանեցնում է հայկական բնաշխարհին՝ Մասիսին, Զանգվին Հրազդան գետին), հայոց լեռներին։

4.  Ինչո՞ւ է կարևոր խոսել և սովորել մայրենի լեզուն։  Ի՞նչ դեր ունի մայրենի լեզուն ազգային ինքնության պահպանման գործընթացում։ 

Լեզուն ազգի գոյության հիմքն է։ Առանց լեզվի մարդը կորցնում է կապը իր պատմության ու մշակույթի հետ։ Ազգային ինքնության պահպանման գործում լեզուն այն ոսկյա բանալին է, որը մեզ տարբերում է մյուսներից և միավորում որպես մեկ ամբողջություն։

5. Ժամանակակից աշխարհում պահպանված և ապահո՞վ է քո մայրենի լեզուն կամ ի՞նչ վտանգների առջև է կանգնած։ Երիտասարդները, այլ մարդիկ խոսո՞ւմ և գրո՞ւմ են մայրենի լեզվով , ի՞նչ խնդիրներ ես նկատում։ 

Վտանգներ. Լեզուն վտանգված է օտարաբանություններով և «ժարգոնային» խոսվածքով։ Համացանցի ազդեցությամբ շատերը գերադասում են օտար լեզուները։

Խնդիրներ. Երիտասարդության շրջանում նկատվում է գրագետ խոսքի պակաս, հաճախ հայերենը գրվում է լատինատառ տրանսլիտ, ինչը աղավաղում է լեզվամտածողությունը։ Շատ կարևոր է, որ լեզուն չդիտվի որպես միայն «դասագրքային» բան, այլ լինի կենդանի, ժամանակակից ու հպարտության առարկա։

1.Բառերի բացատրություն

Ունկ – Ականջ։
Կսկծալ – Սաստիկ ցավել (թե՛ մարմնապես, թե՛ հոգեպես)։
Մախաղ – Կտորից կարված տոպրակ, պարկ (սովորաբար ուսից կախվող)։
Ուխտ – Հաստատուն որոշում, երդում։
Անմեկին – Անբացատրելի, անհասկանալի։
Խև – Խենթ, գիժ, կատաղի։
Խռովք – Հուզմունք, ներքին տագնապ, խռովություն։

2. Բարբառային բառեր

Իմալ – Ինչպե՞ս (Մշո և Սասնա բարբառով)։
Քելե – Արի՛, քայլի՛ր։

3. «Մեր երկիրը»

«Մըր էրգիր» (մեր երկիր) ասելով հեղինակը նկատի ունի Արևմտյան Հայաստանը (Վան, Մուշ, Սասուն, Էրզրում և այլն), որտեղից տեղահանվել էր հայ ժողովուրդը Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Դա մեր կորուսյալ հայրենիքն է, մեր պապերի տունը։

4. Ինչի՞ մասին է բանաստեղծությունը

Բանաստեղծությունը կորուսյալ հայրենիքի կարոտի և վերադարձի հույսի մասին է։ Այն պատկերում է հայրենազուրկ հայի ցավը, ով չի հաշտվում տունն ու հողը օտարին թողնելու մտքի հետ և հավատում է, որ արդարությունը մի օր կհաղթի։

5. Իմ երկիրը

Նկարագրություն (5 բառ): Լեռնային, քարքարոտ, հնամյա, արևոտ, ամուր։

Բնութագրում (5 բառ): Հյուրընկալ, տոկուն, անկոտրում, լուսավոր, հպարտ։

6. Ինչպե՞ս կներկայացնեմ օտարերկրացիներին

Ես կասեի, որ իմ երկիրը թանգարան է բաց երկնքի տակ։ Դա մի վայր է, որտեղ քարերը խոսում են պատմության մասին, որտեղ մարդիկ ավելի ջերմ են, քան արևը, և որտեղ ամեն բլրի վրա մի հինավուրց վանք կա։ Կասեի, որ սա մի երկիր է, որը հազար անգամ քանդվել է, բայց միշտ նորից է կառուցվել իր զավակների սիրով։